schuin dak isoleren
Moderator: Moderators
-
remco d
- Berichten: 401
- Lid geworden op: 10 okt 2015, 08:32
schuin dak isoleren
Hallo iedereen,
bij deze mijn eerste bijdrage aan dit forum. graag zou ik mijn dak willen isoleren. Mijn situatie is als volgt: het is een schuine kap gemaakt van gordingen in gemetselde muren (de "punten") zeg maar, waarover houten planken lopen als dakbeschot. Op deze planken ligt een laag dampdichte (nouja 50 jaar oud...) folie. hierop panlatten en gebakken pannen. Mij is verteld dat door de mindere pasvorm van de gebakken pan t.o.v. een betonpan, deze folie gemonteerd was om eventueel stuifsneeuw niet naar binnen te laten waaien.
Over een jaar of 15 - 20jaar (lange termijn in ieder geval) zou de hele kap een opknapbeurt kunnen krijgen en dan zou ik graag buitenom isoleren (en de middelste draagmuur vervangen door stalen balken, en een dakkapel) maar voor die tijd zou ik het graag langs binnen willen isoleren.
de folie op het dakbeschot ligt er vrij los op, daar waait het onderdoor. Ik begreep dat deze folie het lastiger maakt om netjes langs binnen te isoleren ivm condensvorming. Ik had nu het volgende bedacht: aan de binnenzijde van het dakbeschot zou ik een soort lattenwerk maken om een luchtspouw te creeeren tussen isolatie en dakbeschot. Daarop zou ik platen pir met dichte alulaag monteren en die weer fixeren met latten. Eventueel rondom afkitten/ afpurren en klaar. Binnenzijde hoeft niet mooi te kijken en mochten daar condensdruppels op komen dan kan ik daar ook niet mee zitten die lopen wel naar beneden op het betonnen dek. Dit zullen denk ik geen liters zijn.
Mijn keuze voor pir is gebaseerd op dat dit stevige platen zijn, een luchtspouw laten met minerale wol is wat lastiger. Daarbij heb ik mijn bedenkingen bij glaswol en steenwol daar het allemaal loszittende stofdeeltjes zijn. "het asbest van de toekomst" wordt het al genoemd. Nu zeggen sommigen dit ook over pur/pir maar dit lijkt mij slechts een rol te spelen bij afvoer. Zolang ze gemonteerd blijven zitten kunnen ze volgens mij niet veel kwaad (vergelijkbaar met eternitplaten). Ander groot voordeel is de prijs van b-keuze pir. Maar ik sta open voor alternatieven.
Dus in het kort: is dit een goede manier om mijn dak "tijdelijk" deugdelijk te isoleren?
bij deze mijn eerste bijdrage aan dit forum. graag zou ik mijn dak willen isoleren. Mijn situatie is als volgt: het is een schuine kap gemaakt van gordingen in gemetselde muren (de "punten") zeg maar, waarover houten planken lopen als dakbeschot. Op deze planken ligt een laag dampdichte (nouja 50 jaar oud...) folie. hierop panlatten en gebakken pannen. Mij is verteld dat door de mindere pasvorm van de gebakken pan t.o.v. een betonpan, deze folie gemonteerd was om eventueel stuifsneeuw niet naar binnen te laten waaien.
Over een jaar of 15 - 20jaar (lange termijn in ieder geval) zou de hele kap een opknapbeurt kunnen krijgen en dan zou ik graag buitenom isoleren (en de middelste draagmuur vervangen door stalen balken, en een dakkapel) maar voor die tijd zou ik het graag langs binnen willen isoleren.
de folie op het dakbeschot ligt er vrij los op, daar waait het onderdoor. Ik begreep dat deze folie het lastiger maakt om netjes langs binnen te isoleren ivm condensvorming. Ik had nu het volgende bedacht: aan de binnenzijde van het dakbeschot zou ik een soort lattenwerk maken om een luchtspouw te creeeren tussen isolatie en dakbeschot. Daarop zou ik platen pir met dichte alulaag monteren en die weer fixeren met latten. Eventueel rondom afkitten/ afpurren en klaar. Binnenzijde hoeft niet mooi te kijken en mochten daar condensdruppels op komen dan kan ik daar ook niet mee zitten die lopen wel naar beneden op het betonnen dek. Dit zullen denk ik geen liters zijn.
Mijn keuze voor pir is gebaseerd op dat dit stevige platen zijn, een luchtspouw laten met minerale wol is wat lastiger. Daarbij heb ik mijn bedenkingen bij glaswol en steenwol daar het allemaal loszittende stofdeeltjes zijn. "het asbest van de toekomst" wordt het al genoemd. Nu zeggen sommigen dit ook over pur/pir maar dit lijkt mij slechts een rol te spelen bij afvoer. Zolang ze gemonteerd blijven zitten kunnen ze volgens mij niet veel kwaad (vergelijkbaar met eternitplaten). Ander groot voordeel is de prijs van b-keuze pir. Maar ik sta open voor alternatieven.
Dus in het kort: is dit een goede manier om mijn dak "tijdelijk" deugdelijk te isoleren?
- Pietje
- Moderator
- Berichten: 3595
- Lid geworden op: 04 jun 2012, 22:39
- Locatie: Wijbosch
- Contacteer:
Re: schuin dak isoleren
De folie op het dakbeschot is dampopen, waterdicht. Inderdaad om sneeuw en condens tegen de onderkant van de pannen op te vangen. Doet 'ie zijn werk nog?
Pir is niet een materiaal voor "een paar jaar": chemisch en duur. Misschien de renovatie toch meteen doen? Ben je ook in 1 keer klaar.
De dampdichte laag aan de binnenzijde, aan de warme kant. Mocht er vocht(ige lucht) door-waaien, dan moet die aan de buitenkant kunnen wegventileren (daarom dampopen)
Let wel dat je balklaag nu opeens aan de koude kant gaat komen. Op plekken waar die balken van warm naar koud lopen, kun je wel vochtproblemen (= rot) verwachten. Nog een reden om het misschien toch in één keer aan te pakken, en dan helemaal goed.
Pir is niet een materiaal voor "een paar jaar": chemisch en duur. Misschien de renovatie toch meteen doen? Ben je ook in 1 keer klaar.
De dampdichte laag aan de binnenzijde, aan de warme kant. Mocht er vocht(ige lucht) door-waaien, dan moet die aan de buitenkant kunnen wegventileren (daarom dampopen)
Let wel dat je balklaag nu opeens aan de koude kant gaat komen. Op plekken waar die balken van warm naar koud lopen, kun je wel vochtproblemen (= rot) verwachten. Nog een reden om het misschien toch in één keer aan te pakken, en dan helemaal goed.
-- We hebben de aarde niet geërfd van onze voorgangers, maar te leen van onze nakomelingen --
-
Ingir
- Berichten: 1499
- Lid geworden op: 13 apr 2014, 20:36
Re: schuin dak isoleren
In plaats van minerale wol zou je ook vlas of hennep kunnen gebruiken en dan de ruimte tussen de gordingen helemaal opvullen met isolatie, dan een klimaatfolie over de binnenkant van de gordingen, houten latten haaks over de gordingen en dan afwerken met een gipsplaat.
Wanneer je het dak aanpakt verwijder je de pannen, tengels en folie, vervolgens plaats je een isolerende onderdakplaat (bijv. Pavatex Isolair, Celit 3D van 18mm) op het bestaande dakbeschot en dan weer opbouwen met tengels, panlatten en pannen.
Wanneer je het dak aanpakt verwijder je de pannen, tengels en folie, vervolgens plaats je een isolerende onderdakplaat (bijv. Pavatex Isolair, Celit 3D van 18mm) op het bestaande dakbeschot en dan weer opbouwen met tengels, panlatten en pannen.
-
remco d
- Berichten: 401
- Lid geworden op: 10 okt 2015, 08:32
Re: schuin dak isoleren
bedankt voor de snelle reacties.
pietje: Volgens mij doet de folie zijn werk nog, ik heb nog nooit water binnen gehad. Moet ik wel bij zeggen dat ik hier 2 jaar woon en we in die tijd ook geen extreme sneeuwbuien gehad hebben. Ik had het idee dat rot in de gordingen mee moest vallen, de overgang van binnen naar buiten (koud naar warm) is toch niet anders dan bij een houten kozijn? die rotten ook niet... ik zou de gordingen zelfs in de grondverf kunnen zetten.
ingir: vlas en hennep had ik nog niet naar gekeken. Het idee staat me wel aan. het feit dat dat materiaal vocht op kan nemen moet ervoor zorgen dat er geen vocht in de gordingen trekt? Wel een groot voordeel is dat het dan in 1x goed geïsoleerd is en dat er buiten geen dikke isolatieplaten meer op hoeven. Ik zou dan waarschijnlijk eerst triplex tegen de dakbeschotplanken monteren en afkitten denk ik want als de wind zo die isolatie in waait lijkt me niet goed. ik zou een goede 20 cm kwijt kunnen (gordingen zijn 22 cm). Nadeel is wel de prijs. enig idee waar je dit soort zaken niet al te duur kunt kopen? ik vind alleen webshops met "ecologisch" in de naam en ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat dat reden is om alles meteen 2x zo duur te maken.
pietje: Volgens mij doet de folie zijn werk nog, ik heb nog nooit water binnen gehad. Moet ik wel bij zeggen dat ik hier 2 jaar woon en we in die tijd ook geen extreme sneeuwbuien gehad hebben. Ik had het idee dat rot in de gordingen mee moest vallen, de overgang van binnen naar buiten (koud naar warm) is toch niet anders dan bij een houten kozijn? die rotten ook niet... ik zou de gordingen zelfs in de grondverf kunnen zetten.
ingir: vlas en hennep had ik nog niet naar gekeken. Het idee staat me wel aan. het feit dat dat materiaal vocht op kan nemen moet ervoor zorgen dat er geen vocht in de gordingen trekt? Wel een groot voordeel is dat het dan in 1x goed geïsoleerd is en dat er buiten geen dikke isolatieplaten meer op hoeven. Ik zou dan waarschijnlijk eerst triplex tegen de dakbeschotplanken monteren en afkitten denk ik want als de wind zo die isolatie in waait lijkt me niet goed. ik zou een goede 20 cm kwijt kunnen (gordingen zijn 22 cm). Nadeel is wel de prijs. enig idee waar je dit soort zaken niet al te duur kunt kopen? ik vind alleen webshops met "ecologisch" in de naam en ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat dat reden is om alles meteen 2x zo duur te maken.
-
mro
- Berichten: 611
- Lid geworden op: 15 nov 2014, 12:10
Re: schuin dak isoleren
Je vermeld dat er nu nog een betondek ligt als vloer, dus de ruimte wordt nog niet echt gebruikt?
Eventueel kan je dan ook de vloer isoleren met daar dan een tijdelijke houten vloer op. zodat de ruimte bruikbaar blijft voor stockage of zo.
Ik heb zelf een oud dak geïsoleerd met vlas en dat is redelijk goed gelukt maar was toch wel veel werk. Achteraf bekeken had ik beter het volledige dak opnieuw gedaan.
Eventueel kan je dan ook de vloer isoleren met daar dan een tijdelijke houten vloer op. zodat de ruimte bruikbaar blijft voor stockage of zo.
Ik heb zelf een oud dak geïsoleerd met vlas en dat is redelijk goed gelukt maar was toch wel veel werk. Achteraf bekeken had ik beter het volledige dak opnieuw gedaan.
-
remco d
- Berichten: 401
- Lid geworden op: 10 okt 2015, 08:32
Re: schuin dak isoleren
vloer zou kunnen maar in één keer tussen de gordingen heeft wel de voorkeur. De zolder is een te mooie ruimte om alleen te gebruiken als opslagruimte, ook door het betonnen dek. We hebben er al een vaste trap in gemaakt in plaats van de vroegere vlizo-trap. Waar ga ik fout in mijn gedachten dat een houten kozijn ook zou moeten gaan rotten door de "koubrug" overgang van warm binnen naar koud buiten? het idee van vlas/hennep staat me wel aan maar als pir maar een derde van die prijs is wordt het verleidelijk een minder ecologische keuze te maken in deze...
- Pietje
- Moderator
- Berichten: 3595
- Lid geworden op: 04 jun 2012, 22:39
- Locatie: Wijbosch
- Contacteer:
Re: schuin dak isoleren
Zolang je hout aan de koude kant kan ventileren gaat het wel goed, net als bij een kozijn. Maar als een balk aan de koude kant is ingepakt (en dat kan door binnenisolatie aanbrengen gebeuren) dan krijg je een probleem.
-- We hebben de aarde niet geërfd van onze voorgangers, maar te leen van onze nakomelingen --
-
Ingir
- Berichten: 1499
- Lid geworden op: 13 apr 2014, 20:36
Re: schuin dak isoleren
Met binnenisolatie loop je weliswaar meer kans op inwendige condensatie maar die kans kan beperkt blijven door de woning te voorzien van een degelijk ventilatiesysteem (C of D), geen ruimtes/functies met hoge vochtproductie op de zolder te plaatsen (badkamer, droogrek, sauna), door het toepassen van vochtbufferend isolatiemateriaal én een klimaatfolie. Daarbij is het bovendien van belang dat de isolatie en klimaatfolie nauwgezet geplaatst worden en de folie afgeplakt met een geschikte tape/kit.Pietje schreef:Zolang je hout aan de koude kant kan ventileren gaat het wel goed, net als bij een kozijn. Maar als een balk aan de koude kant is ingepakt (en dat kan door binnenisolatie aanbrengen gebeuren) dan krijg je een probleem.
Met deze maatregelen is de kans op inwendige condensatie vrij klein en hoef je geen problemen te verwachten.
-
WernerDeJong
- Berichten: 177
- Lid geworden op: 06 jun 2014, 11:54
- Locatie: Lettele
Re: schuin dak isoleren
Ha Remco,
Welkom!
Voordat je begint, controleer onder de pannen of het dak dampopen is (zie je onder de pannen het hout van de binnenkant?) Als dat zo is en je weet dat er nergens een bariere zit om het vocht tegen te houden van binnen naar buiten, dan kan je luchtducht en dampdicht isoleren.
In mijn geval was dat zo en ik heb gekozen om piepschuim platen (20 cm dik) te gebruiken om dampdicht te isoleren met een r waarde van 5. (Dit is gelijk aan nieuwbouw besluit) Piepschuim is natuurlijk in beginsel niet ecologisch, maar wel oneindig recyclebaar, en hakt niet in op je budget zodat je meer ruimte hebt om andere zaken te isoleren / te verbeteren en je voetprint lager te maken.
Over het piepschuim heb ik een laag landbouwplastic geplaatst en rachels / planken geschroeft met lange schroeven op de draagconstructie, elke 40 cm - 20 cm van elkaar voor gipsplaten
1. plastic, er blijven altijd kleine kiertjes over ondanks het dichtstoppen daarvan
2. het is nu luchtdicht en dampdicht geisoleerd, dus geen last van tocht dan wel vocht dat naar buiten wil
3. gipsplaten zijn nodig om brandwerend te zijn. Piepschuim fikt als een malle....
Het resultaat dat ik bereikt heb (plafond geisoleeerd en schuin dak) is dat mijn schuur nu in plaats van 2500m3 gas, circa 800 m3 gas nodig heeft om de winter door te komen. Mijn dak was circa 60 m2 aan oppervlakte en de tussenvloer circa 40 m2.
(totale r waarde van 10 voor de benedenverdieping welke verwarmt is)
Je kan piepschuim ook vervangen door:
- oude kranten (in propper in oude pellets stoppen en dan ophangen aan je dak)
- hennep
- pir / pur platen (jech, nog slechter dan piepschuim)
- geperst stro
De R waarde van die materialen zou ik niet weten. Wat ik wel weet is dat de mussen me niet aardig meer vinden en verkast zijn naar het dak van de buren.
Welkom!
Voordat je begint, controleer onder de pannen of het dak dampopen is (zie je onder de pannen het hout van de binnenkant?) Als dat zo is en je weet dat er nergens een bariere zit om het vocht tegen te houden van binnen naar buiten, dan kan je luchtducht en dampdicht isoleren.
In mijn geval was dat zo en ik heb gekozen om piepschuim platen (20 cm dik) te gebruiken om dampdicht te isoleren met een r waarde van 5. (Dit is gelijk aan nieuwbouw besluit) Piepschuim is natuurlijk in beginsel niet ecologisch, maar wel oneindig recyclebaar, en hakt niet in op je budget zodat je meer ruimte hebt om andere zaken te isoleren / te verbeteren en je voetprint lager te maken.
Over het piepschuim heb ik een laag landbouwplastic geplaatst en rachels / planken geschroeft met lange schroeven op de draagconstructie, elke 40 cm - 20 cm van elkaar voor gipsplaten
1. plastic, er blijven altijd kleine kiertjes over ondanks het dichtstoppen daarvan
2. het is nu luchtdicht en dampdicht geisoleerd, dus geen last van tocht dan wel vocht dat naar buiten wil
3. gipsplaten zijn nodig om brandwerend te zijn. Piepschuim fikt als een malle....
Het resultaat dat ik bereikt heb (plafond geisoleeerd en schuin dak) is dat mijn schuur nu in plaats van 2500m3 gas, circa 800 m3 gas nodig heeft om de winter door te komen. Mijn dak was circa 60 m2 aan oppervlakte en de tussenvloer circa 40 m2.
(totale r waarde van 10 voor de benedenverdieping welke verwarmt is)
Je kan piepschuim ook vervangen door:
- oude kranten (in propper in oude pellets stoppen en dan ophangen aan je dak)
- hennep
- pir / pur platen (jech, nog slechter dan piepschuim)
- geperst stro
De R waarde van die materialen zou ik niet weten. Wat ik wel weet is dat de mussen me niet aardig meer vinden en verkast zijn naar het dak van de buren.
-
remco d
- Berichten: 401
- Lid geworden op: 10 okt 2015, 08:32
Re: schuin dak isoleren
hallo werner,
tussen de pannen en het hout van de binnenkant van het dak zit doorzichtig plastic. echter hier waait/tocht het wel onderdoor dus hoewel ik niet zeker ben dat ze daar 50 jaar geleden een ademende plastic voor gebruikten, kan ik er denk ik toch wel vanuit gaan dat dit geheel "dampopen" te noemen is. ik ben nu van plan om tussen hout en isolatie een kleine luchtspouw te laten (zodat het hout altijd kan drogen naar buiten toe) en dan te isoleren met pir. wat ik kan vinden is pir wat minder slecht voor het milieu dan pur en piepschuim bij dezelfde isolatiewaarde. vlas/hennep is 3x duurder en het wordt lastiger denk ik om een luchtspouw te laten. zelf met kranten e.d. in de weer gaan vinden denk ik vooral de muizen leuk.
over de pir komt dan folie + gips maar dat kan nog weleens een tijd duren wegens geen prioriteit.
mvg remco
tussen de pannen en het hout van de binnenkant van het dak zit doorzichtig plastic. echter hier waait/tocht het wel onderdoor dus hoewel ik niet zeker ben dat ze daar 50 jaar geleden een ademende plastic voor gebruikten, kan ik er denk ik toch wel vanuit gaan dat dit geheel "dampopen" te noemen is. ik ben nu van plan om tussen hout en isolatie een kleine luchtspouw te laten (zodat het hout altijd kan drogen naar buiten toe) en dan te isoleren met pir. wat ik kan vinden is pir wat minder slecht voor het milieu dan pur en piepschuim bij dezelfde isolatiewaarde. vlas/hennep is 3x duurder en het wordt lastiger denk ik om een luchtspouw te laten. zelf met kranten e.d. in de weer gaan vinden denk ik vooral de muizen leuk.
over de pir komt dan folie + gips maar dat kan nog weleens een tijd duren wegens geen prioriteit.
mvg remco
-
WernerDeJong
- Berichten: 177
- Lid geworden op: 06 jun 2014, 11:54
- Locatie: Lettele
Re: schuin dak isoleren
Ha Remco,
Controleer nog even of je een luchtspouw moet laten. Zelf heb ik dampdicht geisoleerd direct tegen het dak aan nadat ik had gelezen dat de luchtspouw methode achterhaald was. (Met name in Belgie zijn ze hier erg ver in) De stelling is dat de dakpannen meer dan genoeg tocht doorlaten om te ventileren en vocht zijn weg eenvoudig door het hout heen naar buiten vind.
Pir platen zijn in ieder geval erg makkelijk te plaatsen.
Succes met de klus!
Controleer nog even of je een luchtspouw moet laten. Zelf heb ik dampdicht geisoleerd direct tegen het dak aan nadat ik had gelezen dat de luchtspouw methode achterhaald was. (Met name in Belgie zijn ze hier erg ver in) De stelling is dat de dakpannen meer dan genoeg tocht doorlaten om te ventileren en vocht zijn weg eenvoudig door het hout heen naar buiten vind.
Pir platen zijn in ieder geval erg makkelijk te plaatsen.
Succes met de klus!
-
WernerDeJong
- Berichten: 177
- Lid geworden op: 06 jun 2014, 11:54
- Locatie: Lettele
Re: schuin dak isoleren
Hier staat zelfs....
GEEN luchtspouw
http://www.livios.be/nl/ruwbouw/isolati ... kisolatie/
http://www.wtcb.be/homepage/index.cfm?c ... 16&art=235
GEEN luchtspouw
http://www.livios.be/nl/ruwbouw/isolati ... kisolatie/
http://www.wtcb.be/homepage/index.cfm?c ... 16&art=235
-
swake
- Berichten: 568
- Lid geworden op: 17 dec 2014, 18:44
Re: schuin dak isoleren
Heb zelf ervaring voor een _bestaand_ dak. Geen folie, damp open of niet, helemaal geen. Rotswol tussen de kepers. 18jaar later is dat dak nog steeds op en top en nooit binnendringend water gehad.
Laat ongeveer 2cm tussen de dakpan en de isolatie, dat is meer dan genoeg om verluchting te verzekeren en het hout te laten drogen voor het uitzonderlijk geval er toch eens wat regen of sneeuw onder komt te zitten. Die 2cm komt overeen met de dikte van de panlatten. Dus je hoeft niets speciaal te voorzien op deze manier.
Bij nieuwe daken is het natuurlijk mogelijk om een onderdak of equivalent aan te brengen, dat heeft uiteraard voorkeur. Maar bij bestaande daken is dat niet altijd mogelijk.
Laat ongeveer 2cm tussen de dakpan en de isolatie, dat is meer dan genoeg om verluchting te verzekeren en het hout te laten drogen voor het uitzonderlijk geval er toch eens wat regen of sneeuw onder komt te zitten. Die 2cm komt overeen met de dikte van de panlatten. Dus je hoeft niets speciaal te voorzien op deze manier.
Bij nieuwe daken is het natuurlijk mogelijk om een onderdak of equivalent aan te brengen, dat heeft uiteraard voorkeur. Maar bij bestaande daken is dat niet altijd mogelijk.
-
Ingir
- Berichten: 1499
- Lid geworden op: 13 apr 2014, 20:36
Re: schuin dak isoleren
Het nadeel van PIR/EPS/XPS is dat het om harde schuimplaten gaat die sowieso niet blijvend passend tussen de gordingen te plaatsen zijn. Ik heb vorig jaar een zolder gedaan met PIR-platen en ik vond het een doffe ellende, heel veel meten, passen, aanpassen en opnieuw passen en dan uiteindelijk met de fles PUR-schuim de kieren opschuimen, werd het alsnog duur! Halfharde isolatieplaten zijn veel sneller te plaatsen, met enige overmaat zijn de isolatieplaten blijvend klemmend te plaatsen tussen de gordingen en ook de naden tussen de platen behoeven geen afwerking in tegenstelling tot PIR.remco d schreef:...wat ik kan vinden is pir wat minder slecht voor het milieu dan pur en piepschuim bij dezelfde isolatiewaarde. vlas/hennep is 3x duurder en het wordt lastiger denk ik om een luchtspouw te laten...
Vlas/hennep zijn inderdaad dure isolatiematerialen, om kosten te besparen zou je een dunne plaat van vlas/hennep kunnen combineren met minerale wol, je plaatst dan het vlas/hennep tegen het dakbeschot en vervolgens een dikkere plaat steenwol om de ruimte tussen de gordingen helemaal op te vullen.
-
remco d
- Berichten: 401
- Lid geworden op: 10 okt 2015, 08:32
Re: schuin dak isoleren
de folie bij mij ligt losjes over het dakbeschot, onder de panlatten. op sommige plekken zal dit (50 jaar oude) folie lekken (binnen overigens nooit iets van gezien) op andere plekken ligt de folie strak op het hout. mijn bedoeling van de luchtspouw zou zijn dat door wat tocht te hebben tussen isolatie en dakbeschot, het hout van dakbeschot en gordingen altijd weer kan opdrogen. Gaan mijn gedachten in deze dan ergens verkeerd?
mvg remco
mvg remco