Zijn er nog leemvragen om aan wetenschappers te stellen?

[dano]

Zijn er nog leemvragen die aan wetenschappers gesteld kunnen worden? Namelijk binnenkort heb ik een aantal gesprekken en uitvoering van leemanalyses met geologen van de TU Delft en Utwente (grondllab, constructie deskundige, chemisch). Ik kan me voorstellen dat er hier meer mensen zijn die leemvragen hebben. Het is mijn idee de vragen te bundelen, ze daar te stellen en de antwoorden weer hier te publiceren om op die manier optimaal gebruik te maken van de daar aanwezige kennis en deze te delen met iedereen die er wat aan heeft.

Zelf ben ik al een tijdje keileem aan het putten uit een hoop opgebrachte grond met als doel deze te gebruiken voor een gestampleemde rocket stove bell. Deze leem plakt aardig, voldoet aan de worstproef, maar er zit toch maar weinig klei in. Het is mijn bedoeling de grond volgens standaarden te gaan classificeren en op die manier beter inzicht te krijgen in wat ik in mijn handen heb en te begrijpen wat ik waarom moet toevoegen om het geschikt te maken voor constructies in bijvoorbeeld kachels.

Een vraag die ik alvast terugkreeg was aan welke temperaturen de leem wordt blootgesteld in een rocket stove. Is er iemand die dat weet?

leem foto's

[Dutch John]

De temperatuur wordt in ieder geval plaatselijk hoog genoeg om uit te bakken. Dat hoeft geen probleem te zijn als de zaak buitenom bij elkaar gehouden wordt met stro-leem. Verder is het net als koken: Je mikt de ingrediënten bij elkaar tot het "goed voelt". Classificeren lijkt me lastig; je kunt het helemaal gaan doorrekenen, maar de praktijk is de beste leermeester. Als je niet zeker bent, dan proefstukjes maken met verschillende verhoudingen. Of een keer met kleier meelopen.

Groet,
DJ

[dano]

Het 1 sluit het ander toch niet uit. Bij mij werkt het doen het beste als het gecombineerd gaat met overzicht/kennis.

Zoals gezegd zijn de proefstukjes ook niet 100% duidelijk. Bijvoorbeeld in mijn geval kan ik de worstproef doen en doorstaat die dat terwijl er amper klei in mijn mengsel zit. Dat er geen klei in zit is dan weer verklaarbaar omdat in de streek grond te vinden is uit het glaciar till waarbij de samenstelling met name bestaat uit silt en zand. Een zanderig mengsel dat wel plakt. Dat heeft consequinties voor wat je er wel en niet mee kan. Ik wil gewoon ook weten waaruit nu mijn mengsel bestaat met daarnaast hoe het voelt. Die twee dingen versterken elkaar.

Bovendien die mensen hebben er, net als de de kleier, ook verstand van en ze vinden het aardig om te helpen en stellen kennis en de analyse apparatuur beschikbaar. Zo heb ik net gebeld met de man van de UT Enschede en kan ik om 13:30 terecht om de korrelgrootte verdeling in leem te bepalen, fracties > 0.050 mm met zeef en < 0.050 mm, < 0.020 en 0.002 mm met precipitatie kolommen. Ook kunnen ze met IR spectroscopie iets zeggen over welke klei er in de leem zit. Daar ga ik zo op de fiets naar toe met wat klonten leem in de fietstas.

Jij zegt dat de temperaturen hoog genoeg om het leem uit te bakken, wat bedoel je daar mee en wat heeft dat voor consequenties voor de stabiliteit/constructie, bijvoorbeeld bij een gestampleemde bell?

[Dutch John]

Je klei/zand mengsel bakt plaatselijk uit tot iets dat het midden houdt tussen bloempotsteen en baksteen. Wat het zal doen met een bell weet ik niet. Vooropgesteld dat je baktemperaturen haalt. Hangt geheel af van constructie en maatvoering. In de buurt van de riser bereik je zeker baktemperaturen.

Groet,
DJ

[dano]

thx DJ. als je uitgaat van rocket 177 met zelfde bell maatvoering als 2 oliedrums en de heat riser staat in het midden hoe heet wordt dan de binnenkant van de bell maximaal?

Valt er in het algemeen iets te zeggen over de maximale bell binnenwand temperatuur?

[Dutch John]

Dat antwoord moet ik je schuldig blijven. Ik heb geen rocket 177 met drumbell en ook geen infraroodthermometer. Misschien zijn er gegevens van de laatste forumdag?

Groet,
DJ

[ritsaert snijder]

Ik ben bezig geweest met het maken van een bell van alleen leem en steengaas. Na de 540 graden krijg je een bros soort steen (inderdaad een bros soort baksteen). Als je verder bakt wordt het niet veel beter!

Mijn conclusie is dat je de hetere delen moet maken met kleipoeder, chamottegruis en steengaas.
RS

[deleted]

Leemvragen:

Ik heb vooral leemvragen ivm isolatie en afwerking van muren:

- Wat is nu de emissiviteitscoëfficiënt van leem.
Volgens sommigen zou die lager zijn (0,6 à 0,7) dan andere steenachtige afwerkingen (bijna allemaal 0,95).
Echter heel moeilijk een betrouwbare bron van te vinden wat het nu werkelijk is.

- Ivm de vochtregulerende eigenschappen:
Die zouden goed moeten zijn volgens bijna alle info, uit eigen testen neem ik echter waar dat leem hééél erg traag droogt. Heb dus grote vraagtekens bij dat reagerend vermogen. Mij lijkt kalk in dat opzicht een pak gunstiger. Zijn er meeteenheden/grootheden die de capaciteit én snelheid is van vocht opnemen en afgeven uitdrukken? En hoe zit het dan op deze schaal met leem tov kalk (uitgeharde hydraatkalk) ?

G

[hotglass]

@ Gandalf,


Ik heb nog nooit een vaste "waarde" kunnen vinden van wat leem is. Bijna iedereen heeft daar zijn eigen historische en culturele ideeën over. Zo kun je toch ook nooit welk coëfficiënt dan ook vaststellen. Volgens mij is het alleen in Duitsland anders met zijn DIN normen voor alles.


Groet,

Ed

[dano]

De vragen staan genoteerd.

- Ivm de vochtregulerende eigenschappen:

Zonder verder inzicht in wat er staat en of het echt aansluit op je vraag:
Uit F. Volkhard LeichLehmBau, hoofdstuk 8: Bauphysikalische eigenschaften behandeld op blz 157: Feuchte / Trocknung..

Zet het hier even tijdelijk neer, dit zijn de eerste 2 pagina's van 8 die gaan over vocht en droging:

Als het wat is dan hoor ik het wel..

vochtleem.JPG

vochtleem1.JPG

[deleted]

Dank je Dano,

Zelf had ik hem hier al staan.
Mocht iemand hem nog niet hebben ...

http://www.hjr-verlag.de/imperia/md/con ... u_6_01.pdf

Feuchteaufnahme und Abgabe
Bei sich ändernder Luftfeuchte nehmen hygroskopische Stoffe Feuchte auf und geben sie zeitlich verschoben wieder ab. Schwankungen der Raumluftfeuchte werden ausgeglichen, Schwitzwasser wird im Putz aufgenommen und wieder abgegeben (Feuchträume, Bad). Lehmbaustoffe gelten als besonders feuchteaufnahme- und -abgabefä
hig. Die ausgetauschten Feuchtemengen sind jedoch bei Wand- und Putzbaustoffen (auch aus Lehm) im Vergleich zur Inneneinrichtung, zu Möbeln, Textilien, Büchern, Teppichen gering. Die Austauschvorgänge sind auch sehr langsam und allmählich, d.h. gegenüber der ohnehin notwendigen Raumlüftung hygienisch na hezu bedeutungs-
los. Im Baustoffvergleich zeigen sich wesentliche Unterschiede der Feuchteaufnahme erst nach Tagen und Wochen, d.h. tiefere Wandschichten sind bei hygroskopischen Feuchteschwankungen kaum oder nur
längerfristig beteiligt. Dies zeigen auch Untersuchungen von Minke, werden dort allerdings anders interpreti
ert. Luftfeuchte kann schließlich nur in den Grenzen der Gleichgewichtsfeuchte aufgenommen
werden, die bei Lehm sehr gering ist. Die Vorstellung einer Luftbefeuchtung durch Lehmbaustoffe ist deshalb nicht realistisch, deren Trockenheit ist gerade ihre Qualität.

De conclusie in dit boek (hierboven even onderstreept) kan ik alleen maar beamen gezien het drooggedrag van de proefmonsters. Nochtans lees je er bijna overal het omgekeerde over. (fora, ecobouwhandel, enz )
Daarom was ik een beetje benieuwd wat de wetenschappers er over te zeggen hadden...
Liefst natuurlijk zonder dat je hen eerst hierop attendeert ...

G

[Pietje]

UIt de bodemkunde is er een vocht-spannings-curve (pF-curve) die aangeeft hoe makkelijk vocht door planten uit verschillende bodems te halen is.

Enige uitleg: pF is de mate waarin vocht vastgehouden wordt. pF=2 wil zeggen "uitlek-vasthouden": pF = de zwaartekracht.
pF = 4,2 is de maximale "kracht" waarmee planten water uit de bodem halen. Hoe hoger de pF, hoe lastiger het vocht de grond uit te halen is.

In de grafiek zijn 3 curves getekend: zandgrond, dat moeilijk vocht vasthoudt/makkelijk vocht loslaat, leemgrond er tussen in en kleigrond (hoog gehalte aan lutum ("klei") ) houdt vocht heel goed vast. Zo vast, dat planten het grootste deel van het in de bodem opgenomen vocht gewoon niet kunnen losmaken.
Conclusie voor de vraag van Gandalf: hoe hoger het lutum-aandeel, hoe steviger het mengsel vocht vast houdt.

[ritsaert snijder]

Gandalf,
Wat vind je langzaam drogen? De laatste week was hier een laag van 2 cm in 3 dagen droog. Is dat langzaam?
RS

[dano]

Wat wellicht ook uitmaakt is bij welke temperatuur het gebeurt. Deze leemplaten worden bij 47 graden gedroogd, in 6 uur.

https://www.youtube.com/watch?v=_TbnTD6jvBE

[deleted]

Pietje,
Dano,
Rits,

Leem droogt traag en houdt makkelijk vocht vast.
Zal inderdaad wel met het lutum-gehalte samenhangen. (én wind én temperatuur)

MAAR: dit is enkel van belang bij de eerste droogfase na de plaatsing.
Eenmaal het leem droog is heeft leem de unieke eigenschap "zeer droog" te zijn. Maximum een vochtgehalte van 3%.
Daar dankt het ook zijn 'conserverende' eigenschappen aan. (hout, riet, stro, enz ...)

Die concerverende-eigenschap 'droog' matched niet met het toegedichte 'vochtregulerende'.
En dat laatste klopt dan ook niet voor een binnenruimte.

Leem is erg droog, en dat is ook precies z'n kwaliteit.
Het toegedichte "makkelijk vocht opnemen en bufferen" zou trouwens bijzonder slecht zijn voor het hout en stro dat er in/achter zit.

Samenvattend: een afgewerkte en volledig uitgedroogde binnenpleister of binnenisolatie bestaande uit leem is niet vochtregulerender dan eender welk ander materiaal (meestal zelfs slechter: baksteen, kalkpleister, leempleister enz nemen makkelijker vocht op uit de lucht).
Het grote voordeel van leem is namelijk precies dat het van nature zeer droog blijft en de materialen die het afsluit/omhult op die manier ook veel droger houdt dan deze materialen zouden zijn zonder de leemlaag.

Niet om betweterig te doen, maar dat is in ieder geval de stelling van de pdf hieronder.
En dat was eigenlijk ook wat mijn vraag/opmerking was: leem (als muurafwerking) worden twee tegenstrijdige eigenschappen toegedicht: het zou makkelijk vocht opnemen, bufferen en weer afgeven enerzijds, maar het zou anderzijds ook in staat zijn om balken , stro, enz heel erg "droog" te houden en op die manier tegen rotting te beschermen.


G
http://www.schauer-volhard.de/PDF/Buech ... rocken.pdf