Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Moderator: Moderators
-
Claasje
- Berichten: 27
- Lid geworden op: 07 apr 2023, 22:46
Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Hallo allemaal,
Momenteel is mijn laag energiewoning in aanbouw. Er wordt op passief niveau geïsoleerd en de installaties worden beperkt gehouden.
- Verwarming middels een massakachel. De woonkamer en keuken worden verwarmd en de overige ruimtes ijlen na
- Spoelbak in keuken en berging dmv zonneboiler icm 10L el. boiler
- Vaatwasser en wasmachine dmv zonneboiler met thermostatische menger
- Douche dmv zonneboiler icm 55L el. boiler
- Bad dmv zonneboiler (wordt alleen gebruikt als er warm water is)
- Kookplaat dmv butaan/propaangas
Nu ben ik bezig met het peilmetselwerk en binnenkort start ik met het riool en waterleiding. Ik doe vrijwel alles zelf met hulp van enkele ZZP'ers. Ik twijfel nog over de warmwateraansluiting van de zonneboiler naar de volgende tappunten:
- Spoelbak en vaatwasser in keuken, ca. 15 m1
- Spoelbak en wasmachine in berging, ca. 13,8 m1
Zie bijlage voor de plattegronden met de leidinglengtes.
In de periode waar veel zon is wordt de toevoer van de elektrische boiler naar de spoelbak in de keuken en berging met een kraan afgesloten. De elektrische boiler voor de badkamer komt boven de zonneboiler te hangen (thermosifonwerking) en werkt als extra buffervat.
Positie van de zonneboiler komt op zolder recht boven de badkamer. Naast de meterkast en achter de wand van het bad komen de stijgleidingen voor de warmwaterleidingen.
De vraag is of het zinvol is om vanuit de zonneboiler een warm water naar de vaatwasser, wasmachine met thermostatische menger aan te leggen? Ondanks de elektriche boiler ook warm water naar de wasbak in keuken en berging? Het leidingverloop is best lang, maar het warm water van de zonneboiler is vrijwel gratis.
Welke leidingdiameters kunnen hiervoor aangehouden kan worden? Alle tips zijn welkom.
Momenteel is mijn laag energiewoning in aanbouw. Er wordt op passief niveau geïsoleerd en de installaties worden beperkt gehouden.
- Verwarming middels een massakachel. De woonkamer en keuken worden verwarmd en de overige ruimtes ijlen na
- Spoelbak in keuken en berging dmv zonneboiler icm 10L el. boiler
- Vaatwasser en wasmachine dmv zonneboiler met thermostatische menger
- Douche dmv zonneboiler icm 55L el. boiler
- Bad dmv zonneboiler (wordt alleen gebruikt als er warm water is)
- Kookplaat dmv butaan/propaangas
Nu ben ik bezig met het peilmetselwerk en binnenkort start ik met het riool en waterleiding. Ik doe vrijwel alles zelf met hulp van enkele ZZP'ers. Ik twijfel nog over de warmwateraansluiting van de zonneboiler naar de volgende tappunten:
- Spoelbak en vaatwasser in keuken, ca. 15 m1
- Spoelbak en wasmachine in berging, ca. 13,8 m1
Zie bijlage voor de plattegronden met de leidinglengtes.
In de periode waar veel zon is wordt de toevoer van de elektrische boiler naar de spoelbak in de keuken en berging met een kraan afgesloten. De elektrische boiler voor de badkamer komt boven de zonneboiler te hangen (thermosifonwerking) en werkt als extra buffervat.
Positie van de zonneboiler komt op zolder recht boven de badkamer. Naast de meterkast en achter de wand van het bad komen de stijgleidingen voor de warmwaterleidingen.
De vraag is of het zinvol is om vanuit de zonneboiler een warm water naar de vaatwasser, wasmachine met thermostatische menger aan te leggen? Ondanks de elektriche boiler ook warm water naar de wasbak in keuken en berging? Het leidingverloop is best lang, maar het warm water van de zonneboiler is vrijwel gratis.
Welke leidingdiameters kunnen hiervoor aangehouden kan worden? Alle tips zijn welkom.
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.
-
Ruuben
- Berichten: 1886
- Lid geworden op: 14 okt 2012, 18:42
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Zeker aansluiten op je zonneboiler; 20mm slang alupex of vergelijkbare kwaliteit. Ik neem aan dat je geen koper gebruikt.
Zover ik kan zien is het geen ringleiding die van alles rechtstreeks vanaf je buffer aanvoerd; anders zou ik 25mm aanraden en naar alle kranen 20mm. Verschil met koper is dat de koppelingen inwendig aansluiting hebben; en daarmee de doorstoordiameter verkleinen tov 15mm koper. De wet van drukken zegt dat het drukval minimaal is maar als je veel koppelingen hebt en vooral veel flow dat kan het merkbaar worden; daarom is de alupex maat voor water 20mm.; ik zou de electrische boilers weg laten. Alhoewel ik in je ontwerp niet heb gelezen hoe je tekort aan zonneboiler warmte gaat opvangen, 10l electrisch is natuurlijk bijna niets.
Ik verwarm mijn water (nog) met gas na zo nodig.
Ik raad je wel aan nu al een electrisch verwarmingselement in je buffer te installeren; of je het gaat gebruiken kan je later dan beslissen. Neem wel een drie fase model van duitse kwaliteit.
Ja de leiding is langer maar dat weegt niet op tegen je electra verbruik, en meer techniek is ruimte innemend en gaat alleen maar vaker stuk. Ik laat de kraan in de keuken even lopen voordat ik de vaatwasser aanzet zodat de leiding gevuld is met heet water.
Ik neem aan dat je de thermostatische menger op je buffer zet? alupex moet je niet heter dan 70 graden voeden voor de levensduur; meer is ook te veel. Ik heb mijn water begrenst op 65 graden vanaf de buffer. Dan hoef je bij de wasmachine en vaatwasser geen mengventiel of douchekraan te monteren. Veel wasmachines staan nu al 60 graden toe op de koudwater aansluiting ik geloof vanaf 2018 zijn alle bosch machines geschikt om op 60 graden aan te sluiten. Mijn vorige had ik via een doucekraan op 40 graden ingesteld; warmer of kouder ztten is fluitje van cent. Voordeel vond ik wel dat je was warm uit de machine komt en dus sneller droogt. Ik had de huidige luxe om er een te kiezen met een extra hott fill aansluiting Bosch serie 6.
Ik neem aan dat je perpex kunstof/alupex buizen gebruikt. Deze zijn ook met isolatie verkrijgbaar; maar eenvoudiger is bijpassende isolatie op rol erover te doen bij installatie.
En ik zou je zeker een warmwater terugwin pijp/bak adviseren als je toch nog moet bouwen. Je verwarmd dan met je douchewater je toevoer koud water naar je hygiene buffer. Op de sites van leveranciers staan de redementen, die zijn fenomenaal. Bij mij komt koud water 12 graden binnen en gaat na de pijp met 23 graden mijn buffer in.
Zover ik kan zien is het geen ringleiding die van alles rechtstreeks vanaf je buffer aanvoerd; anders zou ik 25mm aanraden en naar alle kranen 20mm. Verschil met koper is dat de koppelingen inwendig aansluiting hebben; en daarmee de doorstoordiameter verkleinen tov 15mm koper. De wet van drukken zegt dat het drukval minimaal is maar als je veel koppelingen hebt en vooral veel flow dat kan het merkbaar worden; daarom is de alupex maat voor water 20mm.; ik zou de electrische boilers weg laten. Alhoewel ik in je ontwerp niet heb gelezen hoe je tekort aan zonneboiler warmte gaat opvangen, 10l electrisch is natuurlijk bijna niets.
Ik verwarm mijn water (nog) met gas na zo nodig.
Ik raad je wel aan nu al een electrisch verwarmingselement in je buffer te installeren; of je het gaat gebruiken kan je later dan beslissen. Neem wel een drie fase model van duitse kwaliteit.
Ja de leiding is langer maar dat weegt niet op tegen je electra verbruik, en meer techniek is ruimte innemend en gaat alleen maar vaker stuk. Ik laat de kraan in de keuken even lopen voordat ik de vaatwasser aanzet zodat de leiding gevuld is met heet water.
Ik neem aan dat je de thermostatische menger op je buffer zet? alupex moet je niet heter dan 70 graden voeden voor de levensduur; meer is ook te veel. Ik heb mijn water begrenst op 65 graden vanaf de buffer. Dan hoef je bij de wasmachine en vaatwasser geen mengventiel of douchekraan te monteren. Veel wasmachines staan nu al 60 graden toe op de koudwater aansluiting ik geloof vanaf 2018 zijn alle bosch machines geschikt om op 60 graden aan te sluiten. Mijn vorige had ik via een doucekraan op 40 graden ingesteld; warmer of kouder ztten is fluitje van cent. Voordeel vond ik wel dat je was warm uit de machine komt en dus sneller droogt. Ik had de huidige luxe om er een te kiezen met een extra hott fill aansluiting Bosch serie 6.
Ik neem aan dat je perpex kunstof/alupex buizen gebruikt. Deze zijn ook met isolatie verkrijgbaar; maar eenvoudiger is bijpassende isolatie op rol erover te doen bij installatie.
En ik zou je zeker een warmwater terugwin pijp/bak adviseren als je toch nog moet bouwen. Je verwarmd dan met je douchewater je toevoer koud water naar je hygiene buffer. Op de sites van leveranciers staan de redementen, die zijn fenomenaal. Bij mij komt koud water 12 graden binnen en gaat na de pijp met 23 graden mijn buffer in.
Laatst gewijzigd door Ruuben op 12 sep 2023, 18:30, 4 keer totaal gewijzigd.
-
Ruuben
- Berichten: 1886
- Lid geworden op: 14 okt 2012, 18:42
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Je optie om electrische boilers met kranen tijdelijk af te sluiten vind ik allemaal wat risicovol met legionella omdat je vaak ook langdurig lagere temperaturen zult hebben, tevens heb je dan stukjes dode leiding waar warm water langs gaat enzo... Ik zou in jouw situatie voor forse overdimensionering van je zonneboiler kiezen om maar zoveel mogelijk in het jaar warm water te hebben. En dan als alternatief 1 flinke (3 fase nodig) elektrische doorstroomverwarmer ophangen die al het warm water kan bijverwarmen, gewoon tussen je buffer en je warmwater leiding zodat je niet hoeft te schakelen maar de doorstroom verwarmer bijvoorbeeld aan gaat als de temperatuur lager is dan 37 graden. Goedkoper in deze is wel een gas cv... kwestie van op propaan zetten, maar ik weet niet of je dat in je passief huis wil gaan verwerken.
Voordeel van een doorstroomverwarmer is dat je ook de stekker eruit kan trekken en dan dan heb je nog steeds warm water van je zonneboiler.
Ik hoop dat je de optie hebt om gelijkspanning zonneboiler pompen in te bouwen; dan kun je rechtstreeks op je zonnepanelen je installatie draaien, vereist wel weer meer verdieping want het gaat voor je omvormer om. Goedkoper kan niet, en je bent los van het net desgewenst, maar dat ben je ook met de juiste omvormer uiteraard. Maar gewone hele zuinige pompen met een 230v zonneboiler controller werkt natuurlijk ook prima als je zonnepanelen hebt.
Als je een hygienespiraal buffer kiest dan heb je zonder dat je elektriciteit nodig hebt gewoon warm water.
Voordeel van een doorstroomverwarmer is dat je ook de stekker eruit kan trekken en dan dan heb je nog steeds warm water van je zonneboiler.
Ik hoop dat je de optie hebt om gelijkspanning zonneboiler pompen in te bouwen; dan kun je rechtstreeks op je zonnepanelen je installatie draaien, vereist wel weer meer verdieping want het gaat voor je omvormer om. Goedkoper kan niet, en je bent los van het net desgewenst, maar dat ben je ook met de juiste omvormer uiteraard. Maar gewone hele zuinige pompen met een 230v zonneboiler controller werkt natuurlijk ook prima als je zonnepanelen hebt.
Als je een hygienespiraal buffer kiest dan heb je zonder dat je elektriciteit nodig hebt gewoon warm water.
-
Claasje
- Berichten: 27
- Lid geworden op: 07 apr 2023, 22:46
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Goede input, ik kan dan beter de elektrische boiler in de keuken en berging weglaten. Al helemaal met legionella. Ik dacht dit dit een optie was vanwege het korte leidingverloop als er weinig zon zou zijn. Een gas CV met propaan is voor mij geen optie. Ik heb niet de ruimte om een propaantank te plaatsen volgens de veiligheidseisen (woonwijk).Je optie om electrische boilers met kranen tijdelijk af te sluiten vind ik allemaal wat risicovol met legionella omdat je vaak ook langdurig lagere temperaturen zult hebben, tevens heb je dan stukjes dode leiding waar warm water langs gaat enzo... Ik zou in jouw situatie voor forse overdimensionering van je zonneboiler kiezen om maar zoveel mogelijk in het jaar warm water te hebben. En dan als alternatief 1 flinke (3 fase nodig) elektrische doorstroomverwarmer ophangen die al het warm water kan bijverwarmen, gewoon tussen je buffer en je warmwater leiding zodat je niet hoeft te schakelen maar de doorstroom verwarmer bijvoorbeeld aan gaat als de temperatuur lager is dan 37 graden. Goedkoper in deze is wel een gas cv... kwestie van op propaan zetten, maar ik weet niet of je dat in je passief huis wil gaan verwerken.
Voordeel van een doorstroomverwarmer is dat je ook de stekker eruit kan trekken en dan dan heb je nog steeds warm water van je zonneboiler.
-
Claasje
- Berichten: 27
- Lid geworden op: 07 apr 2023, 22:46
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Bedankt voor de tip. Er worden alupex meerlagenbuis leidingen gebruikt. Normaliter worden deze bij nieuwbouw niet extra geïsoleerd en hebben dan alleen de geribbelde mantel, maar ik ga dat wel doen. De meningen zijn verdeeld en sommige zijn van mening dat een leiding snel moet afkoelen vanwege legionella.Zeker aansluiten op je zonneboiler; 20mm slang alupex of vergelijkbare kwaliteit. Ik neem aan dat je geen koper gebruikt.
Zover ik kan zien is het geen ringleiding die van alles rechtstreeks vanaf je buffer aanvoerd; anders zou ik 25mm aanraden en naar alle kranen 20mm. Verschil met koper is dat de koppelingen inwendig aansluiting hebben; en daarmee de doorstoordiameter verkleinen tov 15mm koper. De wet van drukken zegt dat het drukval minimaal is maar als je veel koppelingen hebt en vooral veel flow dat kan het merkbaar worden; daarom is de alupex maat voor water 20mm.
Er is geen ringleiding en op begane grond komt dan 1 leiding naar spoelbak in keuken/vaatwasser en 1 leiding naar spoelbak berging/wasmachine. Dan heb ik het leidingverloop ook beperktJa de leiding is langer maar dat weegt niet op tegen je electra verbruik, en meer techniek is ruimte innemend en gaat alleen maar vaker stuk. Ik laat de kraan in de keuken even lopen voordat ik de vaatwasser aanzet zodat de leiding gevuld is met heet water.
Die was ik van plan om toe te passen. In de meterkast komt een douchepijp-WTW. Is low tech en werkt inderdaad fantastisch!En ik zou je zeker een warmwater terugwin pijp/bak adviseren als je toch nog moet bouwen. Je verwarmd dan met je douchewater je toevoer koud water naar je hygiene buffer. Op de sites van leveranciers staan de redementen, die zijn fenomenaal. Bij mij komt koud water 12 graden binnen en gaat na de pijp met 23 graden mijn buffer in.
-
Claasje
- Berichten: 27
- Lid geworden op: 07 apr 2023, 22:46
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Nu we het over een douche WTW hebben was ik van plan om schema B te gebruiken. Met schema A of C wordt het in mijn geval complexer met meer leidingverlies lijkt mij. Het buffervat hoeft niet direct aangevuld te worden. Erg veel douchewater verbruik ik niet.
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.
-
Ruuben
- Berichten: 1886
- Lid geworden op: 14 okt 2012, 18:42
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Tja, ik zou dat zonde vinden. Zeker je je de kans hebt je voor de rest van je leven goed te doen. Je hebt alles al zo mooi voor elkaar in huis.
Ik heb wel een link naar een programma om leiding verliezen te berekenen maar dat is gemillimeter. Je winst in termen van rendement zijn echt super, en in de winter is je buffer je heilig.
Het lijkt me dat er bijna alleen maar een leiding naast hoeft te liggen terug naar je buffer. Al het warm water naar je buffer laat je door je wtw pijp lopen. Dus eigenlijk leg je maar kort stukje extra aan. Van boven aan pijp terug naar de ingang van je buffer.
En het mengdebiet in je douche naar je gewenste douchetemperatuur is maar klein en daarmee je rendement beduidend lager. Maar eigenlijk weet je het wel. Maar heb je gewoon even dit zetje nodig.
Ik heb wel een link naar een programma om leiding verliezen te berekenen maar dat is gemillimeter. Je winst in termen van rendement zijn echt super, en in de winter is je buffer je heilig.
Het lijkt me dat er bijna alleen maar een leiding naast hoeft te liggen terug naar je buffer. Al het warm water naar je buffer laat je door je wtw pijp lopen. Dus eigenlijk leg je maar kort stukje extra aan. Van boven aan pijp terug naar de ingang van je buffer.
En het mengdebiet in je douche naar je gewenste douchetemperatuur is maar klein en daarmee je rendement beduidend lager. Maar eigenlijk weet je het wel. Maar heb je gewoon even dit zetje nodig.
-
GertS
- Berichten: 25
- Lid geworden op: 27 dec 2021, 21:03
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Nice, mooi project !
Ik zou er direct leidingen in maken voor grijs/regen -water, ik heb dat hier gedaan,
Een kan met mijn bron de wc's doorspoelen, echt ideaal en bespaart je een hoop water.
Je zou natuurlijk ook een regenwater kelder hiervoor kunnen gebruiken, dan kun je er ook mee wassen,en in extreem geval zelfs nog douchen...
Succes, je doet het maar een x
Ik zou er direct leidingen in maken voor grijs/regen -water, ik heb dat hier gedaan,
Een kan met mijn bron de wc's doorspoelen, echt ideaal en bespaart je een hoop water.
Je zou natuurlijk ook een regenwater kelder hiervoor kunnen gebruiken, dan kun je er ook mee wassen,en in extreem geval zelfs nog douchen...
Succes, je doet het maar een x
-
Claasje
- Berichten: 27
- Lid geworden op: 07 apr 2023, 22:46
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Je hebt me overtuigd. Zal het ook terug laten lopen naar het buffervat. Ik ga komende week toch nog even een tekening maken met het leidingschema compleet en dan zal ik deze ook hier posten. Wellicht zijn er dan weer verbeteringen.Ruuben schreef: ↑12 sep 2023, 22:09 Tja, ik zou dat zonde vinden. Zeker je je de kans hebt je voor de rest van je leven goed te doen. Je hebt alles al zo mooi voor elkaar in huis.
Ik heb wel een link naar een programma om leiding verliezen te berekenen maar dat is gemillimeter. Je winst in termen van rendement zijn echt super, en in de winter is je buffer je heilig.
Het lijkt me dat er bijna alleen maar een leiding naast hoeft te liggen terug naar je buffer. Al het warm water naar je buffer laat je door je wtw pijp lopen. Dus eigenlijk leg je maar kort stukje extra aan. Van boven aan pijp terug naar de ingang van je buffer.
En het mengdebiet in je douche naar je gewenste douchetemperatuur is maar klein en daarmee je rendement beduidend lager. Maar eigenlijk weet je het wel. Maar heb je gewoon even dit zetje nodig.
-
Claasje
- Berichten: 27
- Lid geworden op: 07 apr 2023, 22:46
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Dank jeGertS schreef: ↑12 sep 2023, 22:23 Nice, mooi project !
Ik zou er direct leidingen in maken voor grijs/regen -water, ik heb dat hier gedaan,
Een kan met mijn bron de wc's doorspoelen, echt ideaal en bespaart je een hoop water.
Je zou natuurlijk ook een regenwater kelder hiervoor kunnen gebruiken, dan kun je er ook mee wassen,en in extreem geval zelfs nog douchen...
Succes, je doet het maar een x
-
pelletpower
- Berichten: 3502
- Lid geworden op: 12 nov 2011, 13:21
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Beetje vroeg en weinig tijd, maar wtw op je douchewater laat je in principe het koudwater van je douche voorverwarmen. De rest is zonde van je rendement.
-
Claasje
- Berichten: 27
- Lid geworden op: 07 apr 2023, 22:46
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Ruuben bedoelt dus ook schema A met de uitlaat naar zowel de douchemengkraan en het boilervat. Je hebt dan een dubbel rendement.pelletpower schreef: ↑13 sep 2023, 06:15 Beetje vroeg en weinig tijd, maar wtw op je douchewater laat je in principe het koudwater van je douche voorverwarmen. De rest is zonde van je rendement.
-
Claasje
- Berichten: 27
- Lid geworden op: 07 apr 2023, 22:46
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Ik heb nu even een definitief leidingverloop van de warmwater tappunten op de begane grond naar de zonneboiler op de zoldervloer toegevoegd.
De vraag is wat jullie vinden van dit leidingschema voor het warmwater met een diameter van 20 mm Alupex meerlagenbuis?
Bij de gasleiding is het verloop wel erg lang naar de fles. Is dit een probleem? Welke diameter zal ik hiervoor aanhouden?
Verder de vraag welke buisisolatie ik zal nemen? Ik doe veel zelf en mijn uren kosten niets. Alle tips zijn welkom.
De vraag is wat jullie vinden van dit leidingschema voor het warmwater met een diameter van 20 mm Alupex meerlagenbuis?
Bij de gasleiding is het verloop wel erg lang naar de fles. Is dit een probleem? Welke diameter zal ik hiervoor aanhouden?
Verder de vraag welke buisisolatie ik zal nemen? Ik doe veel zelf en mijn uren kosten niets. Alle tips zijn welkom.
Je hebt niet voldoende permissies om de bijlagen van dit bericht te bekijken.
-
pelletpower
- Berichten: 3502
- Lid geworden op: 12 nov 2011, 13:21
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
Even naar A B en C gekeken. Ik zou voor B gaan. Naar mijn idee is A onnodig complex, C onzin en drukken ze allebei het rendement van de douch ww. De winnaar en enig juiste antwoord is dus B.Claasje schreef: ↑17 sep 2023, 23:02Ruuben bedoelt dus ook schema A met de uitlaat naar zowel de douchemengkraan en het boilervat. Je hebt dan een dubbel rendement.pelletpower schreef: ↑13 sep 2023, 06:15 Beetje vroeg en weinig tijd, maar wtw op je douchewater laat je in principe het koudwater van je douche voorverwarmen. De rest is zonde van je rendement.
-
Ruuben
- Berichten: 1886
- Lid geworden op: 14 okt 2012, 18:42
Re: Tapwater van zonneboiler in laag energiewoning
A dus. Voor beste rendement. Zoals producent ook voorrekende
Lengte gasleiding maakt niet uit. Henzo 20x2 in gele mantelbuis.
Water alupex in mantelbuis hoeft niet geïsoleerd. Als je op de onderkant van je vloer zonder mantelbuis of op de muur monteerd kan je de standaard 20mm isolatie er omheen doen. Of de bijpassende aaneengesloten isolatie eromheen schuiven. Maar die vind ik wat dun. Wat voor pleit is dat de temperatuur vrij laag is en daarmee ook het verlies.
Lengte gasleiding maakt niet uit. Henzo 20x2 in gele mantelbuis.
Water alupex in mantelbuis hoeft niet geïsoleerd. Als je op de onderkant van je vloer zonder mantelbuis of op de muur monteerd kan je de standaard 20mm isolatie er omheen doen. Of de bijpassende aaneengesloten isolatie eromheen schuiven. Maar die vind ik wat dun. Wat voor pleit is dat de temperatuur vrij laag is en daarmee ook het verlies.