Ecologieforum

Ik zie topics die gaan over mijn vragen maar die ik niet snap...ik ben niet technisch sorry. En ik zit vol vragen die elke keer de kop op steken en waar ik maar moeilijk antwoord op krijg. Vergeef mij mijn waarschijnlijk domme vragen.

Stel ik koop een oud huis jaren 20-30. Ik heb nu een huis in gedachten waar ik de vragen gericht op stel, maar kom altijd deze situaties tegen.

Een huis die deels spouwmuren heeft, zonder isolatiemateriaal en deels een deel is enkel steens, dat deel wil ik bij het woongedeelte trekken.

Dak is waarschijnlijk niet geisoleerd, in ieder geval niet het gehele dak.

De vloeren zijn deels beton, zonder isolatiemateriaal eronder (ga ik vanuit gezien de leeftijd van het huis) en deels hout. Als ik mij goed herinner is deel betonnen vloer en woongedeelte hout. Ik zou ook een serre willen waar dus geen vloer ligt, misschien ver in toekomst maar vloer tegelijk meemaken is mischien optie.

Waar begin ik en waarmee en hoe? Uitbreken muren, vloer?

Laat ik beginnen met de vragen die ik bij de vloer heb.

Begin je met de vloer?

En hoe, alles eruit halen, zowel beton als hout?
Dan stukje uitgraven, hoeveel? Kan dit zomaar?

Zouden jullie voor Resolplaten als isolatie gaan? En welke diktes? Bijv 2x12? (geen idee wat de kosten zijn, maar lees wel overal dat je B keuze kan kopen).

Wat moet er onder die Resolplaten, moet daar uberhaupt wat onder? Kan het direct op klei?

Volgens mij zit er geen kruipruimte onder (niet opgelet), wel deels onderkelderd.

En dan? Funderingen zijn altijd op staal, meestal (waar ik kijk) op klei.

Iemand vertelde mij pas: Uitgraven, dan op een van de kanten van de fundering betonnen lateien leggen. Daarom heen en onder de hele vloer, isolatiemateriaal (resolplaten denk ik dan). Daarop gewapend beton. Daarop had hij houten vloer met vloerverwarming.

Ik denk dan hoe kan je betonnen lateien op 1 kant van de fundering leggen? Ze zeggen dat zelfs als je een betonnen vloer maakt die fundering al scheef trekt. Zo'n fundering op klei is al niet ideaal. (Deden ze rond die tijd allemaal, ik zie vaak scheuren)

Moet ik dit allemaal laten doen of kan ik dingen zelf doen, wat is het prijskaartje?

Lijkt alsof ik die resolplaten zelf zou kunnen leggen of verkijk ik mij daarop?

Moet je ook nog ergens een bepaalde folie tussen werken, resol zou gevoelig zijn voor vocht, dus kan misschien niet direct op klei.

En hoe maak je de aansluiting op de muren, ramen?

(Morgen meer lezen over chape)

Mijn streven is passiefhuis, dat lukt misschien niet met vrijstaand, oud en bestaandhuis.

Beste Anne2,

Ik heb net even rustig al je vragen door zitten lezen.........
Ongetwijfeld zitten er veel vragen tussen waar meerdere mensen hier een antwoord op kunnen geven.
Maar je stelt er zoveel tegelijk, dat ik twijfel tussen het advies om voorafgaand een bouwkundige studie te gaan doen
en het advies om een aannemer in te huren voor je werkzaamheden.

Hoe kun je, in de wetenschap dat je niet technisch bent en blijkbaar geen ervaring hebt met bouwwerkzaamheden,
er aan denken om een volledig huis overhoop te halen? Doe jezelf zoiets niet aan, maar begin met iets wat je kent en kunt overzien.

Veel wijsheid toegewenst.

@Anne,

Ik zie topics die gaan over mijn vragen maar die ik niet snap...ik ben niet technisch sorry.

Da's dan best lastig uitleggen hoe je iets het beste kunt doen.

Waar begin ik en waarmee en hoe? Uitbreken muren, vloer?

Hangt af van de draagconstruktie.

Dan stukje uitgraven, hoeveel? Kan dit zomaar?

Meestal wel, 60-80cm is een mooie kruipruimte.

En dan? Funderingen zijn altijd op staal, meestal (waar ik kijk) op klei.

Sommige wel, andere weer niet.

Lijkt alsof ik die resolplaten zelf zou kunnen leggen of verkijk ik mij daarop?

Ik denk wel dat je dat kan ja, wellicht een beetje hulp erbij.

Mijn streven is passiefhuis, dat lukt misschien niet met vrijstaand, oud en bestaandhuis.

Kan dus wel, maar neem vast een abbonementje bij bepaalde instanties die gaan over volksgezondheid. (excuus voor mijn vooringenomenheid)

Moet ik dit allemaal laten doen of kan ik dingen zelf doen, wat is het prijskaartje?

Ik zou vooral geen buitenlandse aannemers nemen, dat is de binnenlandse economie om zeep helpen.

Moet je ook nog ergens een bepaalde folie tussen werken, resol zou gevoelig zijn voor vocht, dus kan misschien niet direct op klei.

Direct op klei kun je het beste piepschuim nemen, dat witte spul met die luchtbelletjes, dat kan goed druk opnemen, is goed isolerend, laat geen vocht door etc.

En hoe maak je de aansluiting op de muren, ramen?

Dat doe je met een spouwlat (geverfd/grondverf/menie) met daarop een dpc folie geniet of met asfalt nagels vastgemaakt.

Zouden jullie voor Resolplaten als isolatie gaan? En welke diktes? Bijv 2x12? (geen idee wat de kosten zijn, maar lees wel overal dat je B keuze kan kopen).

Piepschuim 100mm is voldoende als bodem isolatie.

(Voor meer info zou je de glasblaascursus van Hotglass kunnen volgen).

Anne,

Een en ander hangt vaak af van de effectieve constructie van de woning wat mogelijk is qua renovatie.
Wel moet je opletten en je idd goed bevragen dat je geen problemen gaat creëren, je huis luchtdicht maken is ok voor je energie, maar dan moet je ook gaan ventileren buiten de natuurlijke ventilatie etc.

Als je overal 20 cm kan isoleren (heel grofweg gesproken) dan gaat je huis ook al erg energiezuinig worden. Voor een indicatie kan je ook hier eens kijken : http://www.bouw-energie.be/berekenen/nieuwbouw.php

Ik vind dit wel een redelijk nuttig rekenblad. Ook kan je het verschil zien als je minder isolatie kan steken, vaak is dit nog te overzien.

In mijn geval ga ik het huis renoveren (jaren 70 woning, met 5 cm gevulde spouw en 5 cm isolatie in het dak) met een 10-15 cm extra op het dak, en een 20 cm tegen het kelderplafond. Dat met nieuwe ramen en buitendeuren (1.1K wss of 0.7 indien prijsverschil door subsidie wegvalt) en ventilatie (D-systeem waarschijnlijk). en een efficiënte verwarmingsbron, ga ik mijn energiebehoefte kunnen doen dalen van 270 kwh/vierkante meter naar een 70 kwh /vierkante meter. Doordat ik wellicht een paar bestaande constructieve koudebruggen niet ga kunnen oplossen zal ik wellecht wel nog met een hoger effectieve warmtebehoefte zitten, maar als ik slechts 40% ga nodig hebben van wat ik nu nodig heb, ben ik een zeer gelukkig man. Het huis verstookt nu ongeveer een 2000 liter mazout voor de warmtebehoefte... om je een idee te geven.

Wat ik wel ga doen, als ik weer een job heb gevonden is een warmteverliesstudie laten uitvoeren door een bevriende ingenieur met een infraroodcamera, dan weet ik precies waar de zwaake punten / koudebruggen zich situeren. Wat het effect er van is, en wat het effectieve te verwachten effect van verbeteringswerken is (wegwerken koudebruggen/ verbeteren isolatie) . Dit kost mij met een officieel rapport wat in Belgie ook goed is voor subsidie een 400-500 euro.

Anne,
Klinkt leuk!

Hotglass zijn advies is wijs! Maar aan de andere kant denk ik dat je een heel eind moet kunnen komen. En je gaat natuurlijk door hoogtepunten en diepe dieptepunten... dat kan je van te voren een plek geven. Uiteindelijk gaat het vooral om de wil.

Persoonlijk vind ik het heel jammer dat er weinig vrouwen zijn die dit soort vragen stellen en dit soort ambities hebben.

Hoe begin je?
Met een goed plan.
Veel DHZ kunnen technisch veel en hebben een slecht plan. Zelf heb ik er een bevriende architect bijgehaald en een denktank.

Een denktank.
Probeer een clubje mensen te regelen die met je mee kunnen denken. Architect is een aanrader, constructeur is een must.

Veel tijd voor het plan, de uitwerking, de details.
Regel heel veel tijd! Dan kan je met plezier aan de slag. heel veel tijd ga je besteden aan planning.

Passief techniek
Zie het het topic risico's met passief bouwen voor de vele gevaren! Besef je dat een PH de grenzen op zoekt en high-tech oplossingen vereist. Koudebruggen in je isolatie, isolatie van je kozijnen, deuren. Vochtproblemen. Zelf steel ik ik de voor mij bruikbare onderdelen uit verschillende concepten;
* warmtewisselaars (opwarmen ventilatielucht met de af te voeren lucht)
* heel erg lage temperatuur verwarming; eerst door de muur (muurverwarming en dan door de vloer)
* zeer goed isoleren, ik heb ook met resol gewerkt. Resol (geschuimt bakkeliet) is erg gevoelig voor vocht. Pir heeft ook enorm goede isolatie eigenschappen, is veel minder warmtegevoelig en is in B- keuze te koop. Ik zelf neem platen van 3 centimeter dik en die plaats ik over elkaar heen. Op die manier heb je nooit naden. Vervolgens pur en tape ik alles, heb je ook een dampdichte laag. Over de opbouw van isolatie is hier veel te vinden.

Volgorde
* Bouwkundig (vloer, muren) en de buitenzijde (de grote grove klussen)
* van boven (zolder) naar beneden, indeling, leidingen
* afwerking

Vloer
Pir isolatie er op van 6 cm en dan afwerken?
Als dat niet werkt...alles er uit en in overleg (vantevoren) met je constructeur een werkvloer en dan schuimbeton (licht en isolerend) laten storten. Of de andere adviezen.

Tot slot
Je bespaart al veel met zelf doen. Je kan daar nog een vette slag overheen doen met scherpe inkoop. Daar ben je al mee bezig! Nog twee tips.
* Nooit meer naar gamma, praxis en Hornbach. Kies voor internet, ecotools.nl (algemeen spullen). Marktplaats. Warmteservice, partijtjes.
* Scherp op welke kwaliteit (B-keuze is vaak prima)
* Hergebruik van materialen.
* Groot inkopen en scherp inkopen

Bedenking
Waarom besteden mensen veel geld aan keukens en badkamers?

Hoe is de electra, verwarming, riool?

Nou succes met de overwegingen.
Ritsaert

Kijk wel uit dat je buiten een paar relatief goedkope metselstenen om, niet onverwacht bezig bent een compleet nieuw huis te bouwen. De kozijnen en het glas komen er waarschijnlijk ook nog bij en een jaren 20-30 dak wil ook nog wel eens bedenkelijk zijn waardoor een nieuw dak met de juiste dakplaten ook weer voordeliger is.

Bedankt voor de antwoorden. Ik ben mij ervan bewust dat ik veel vragen stel, en ik heb er nog veel meer dit is alleen nog maar de vloer… Je zal toch ergens moeten beginnen niet?

Voor mij is dat veel kennis vergaren, mogelijkheden bekijken, plan opzetten, materiaal verzamelen, en dan stap voor stap (laten) uitvoeren.

Dit bedenk ik niet van de ene dag op de andere. De verschillende aannemers bij wie ik heb geinformeerd werken meestal met hun standaard materialen, daar ben ik nooit veel wijzer van geworden. Ik denk dat je zelf goed moet weten wat je wilt en dan een aannemer het kan laten uitvoeren. Ik heb ook niet gezegd dat ik alles zelf wil gaan doen.

Ik vind klussen leuk, ik heb de tijd. Ben niet huiverig om nieuwe dingen te leren en aan te pakken, integendeel.
Ik zit nu in de fase, wat wil ik, en wat kost het.

michel schreef:

Waar begin ik en waarmee en hoe? Uitbreken muren, vloer?

Hangt af van de draagconstruktie.

Ik vroeg dit i.v.m. planning. Ik dacht eerst de vloeren, dan heb je een stevige draagvloer en verzakt de boel niet. Maar ik dacht ook, misschien moeten eerst die stukjes muur weg die toch weg moeten om een egale vloer te krijgen. Een aannemer vertelde ooit dat beton gestort wordt en er dan gaten in de muur worden gemaakt zodat het naar de volgende ruimte stroomt. In dat geval is het handiger als die stukjes muur eerst weggaan. Natuurlijk bij draagmuren moeten er dan balken komen. Maar waarom hangt de draaginstructie vast met de volgorde?

Kan je een vloer vertrek voor vertrek doen? Dit leek mij niet als beton gestort moet worden. Ik weet niet of daar altijd zo’n grote wagen voor moet komen (of is dat alleen bij nieuwbouw?), heb ook wel eens iemand gesproken die dit zelf deed. En hoe doe je dat dan met vloerverwarming, die leidingen moeten toch ook doorlopen? Ook daarom leek het mij handig eerst de vloer in orde te maken. Dat die leidingen niet aangesloten zijn, de vloer niet afgewerkt enz vind ik dan weer niet belangrijk, dat is voor mij afwerking. Het leek mij ook dat je een vloer moet hebben voor je met voorzetwanden aan de gang gaat omdat die op de vloer komt.

Dus als ik dit verkeerd denk en dingen over het hoofd zie hoor ik dit graag!!

michel schreef:

Mijn streven is passiefhuis, dat lukt misschien niet met vrijstaand, oud en bestaandhuis.

Kan dus wel, maar neem vast een abbonementje bij bepaalde instanties die gaan over volksgezondheid. (excuus voor mijn vooringenomenheid)

OK ik zeg het verkeerd mijn streven is niet een passiefhuis maar een lage energiehuis (liefst nulenergie…) waarbij ik materialen/toepassingen uit een passief huis wel zeer interessant vind. Ook ik heb de film gezien van de problemen met balansventilatie in Vathorst. Maar een vloer ala passiefhuis daar zie ik geen kwaad in toch? ( spreek mij tegen als je meer weet a.u.b.)

michel schreef:

Moet je ook nog ergens een bepaalde folie tussen werken, resol zou gevoelig zijn voor vocht, dus kan misschien niet direct op klei.

Direct op klei kun je het beste piepschuim nemen, dat witte spul met die luchtbelletjes, dat kan goed druk opnemen, is goed isolerend, laat geen vocht door etc.

Tempex? Op de een of andere manier voelt dat als de voorloper van pir, pur en resol, puur gevoelsmatig.

Van wat ik begreep is Resol milieuvriendelijker en beter isolerend. Het wordt veel voor vloerplaten gebruikt, wat voor ondergrond hebben anderen hiermee dan? Ik zal een mailtje naar een fabrikant hierover schrijven.

Wat als je glasschuim neemt daar landbouwplastic /dpc folie op doet en dan Resol? Of houd dat plastic dan juist vocht tegen (van binnenuit dan)? En moet daar een dampopenfolie? Of dampremmende folie, ik word gek van al die folies en ben het spoor bijster waar het vocht vandaan komt. Van buiten of van binnen en als het van beide kanten komt en je gebruikt dampremmende folie dan wordt het uiteindelijk toch ook vochtig?

michel schreef:

En hoe maak je de aansluiting op de muren, ramen?

Dat doe je met een spouwlat (geverfd/grondverf/menie) met daarop een dpc folie geniet of met asfalt nagels vastgemaakt.

[/quote]

Hm, dit begrijp ik niet. Een spouwlat is een lat aan een kozijn die in de spleet van de spouwmuur valt, zodat een kozijn vast zit (en misschien ook nog tegen directe luchtstroom). Heb ik dat goed? En hoe werkt zo’n lat dan bij een vloer? En waar zit die dan? Ik ga nu even uit van een onder grond (glasschuim, grind, schelpen of wat dan ook) een folie misschien, 2 lagen resol (of pur) en beton. Ik kan mij voorstellen dat er tussen het beton van de vloer en de stenen muur een lat zit tegen koudebrug. Die lat moet dus goed geverfd, en die dpc waar zit die? Tussen muur en lat? Of pak je hem in aan drie kanten en laat je de kant van de vloer open? Of zit die folie tussen lat en beton van vloer?

Ritsaert, ik heb jouw projecten met veel belangstelling gelezen omdat je dingen doet die ik wil doen, maar soms wel technisch…

“Probeer een clubje mensen te regelen die met je mee kunnen denken”

Ken geen mensen die dit soort dingen doen, en hoop heel erg mensen op dit forum mee te laten denken.

“Architect is een aanrader, constructeur is een must.”
Voor een architect is geen geld, en constructeur dat begrijp ik, krijg je uberhaupt wel vergunningen zonder?

“Heel veel tijd ga je besteden aan planning.”
Zal ik doen. En voor mij is dit het begin.


“* warmtewisselaars (opwarmen ventilatielucht met de af te voeren lucht)
Wil ik meer van leren

* heel erg lage temperatuur verwarming; eerst door de muur (muurverwarming en dan door de vloer)
Is dat wat anders dan LTV? En werk je met warmtepomp?

* zeer goed isoleren, ik heb ook met resol gewerkt. Resol (geschuimt bakkeliet) is erg gevoelig voor vocht. Pir heeft ook enorm goede isolatie eigenschappen, is veel minder warmtegevoelig en is in B- keuze te koop. Ik zelf neem platen van 3 centimeter dik en die plaats ik over elkaar heen. Op die manier heb je nooit naden. Vervolgens pur en tape ik alles, heb je ook een dampdichte laag. Over de opbouw van isolatie is hier veel te vinden.”

Waar gebruikte je resol? En waar Pir? En is 6 cm dik voor een vloer niet weinig? Kleigrond is ook kouder dan zand, maar jij zit ook op klei toch?

“Volgorde
* Bouwkundig (vloer, muren) en de buitenzijde (de grote grove klussen)
* van boven (zolder) naar beneden, indeling, leidingen
* afwerking”

Ik denk eerst aan grove klussen zoals, isolatie van vloer, muur en afhankelijk van het dakisolatie misschien nog wat er bovenop. En omdat je met wand en vloer bezig bent ook verwarming: vloer (wil nog kijken naar wand), misschien ooit een houtkachel (als Peter iets moois heeft uitgevonden. De horizontale feeder en het zien van het vuurtje vind ik al een vooruitgang. Nu nog iets anders (of omhulsel) dan de grote roestige tonnen). Die andere kachels en warmtepomp vallen buiten budget. Wil wel de vloer goed funderen op een plek waar evt ooit een kachel, massabank kan staan, hoor ook graag hoe ik die plek moet funderen. Er zit trouwens geen schoorsteen in het huis. Dit is voor mij dus niet eerste stap. Eerste stap goed isoleren en indelingsconstructie. En ik vermoed dat het budget dan volledig op is…


“Vloer
Pir isolatie er op van 6 cm en dan afwerken?
Als dat niet werkt...alles er uit en in overleg (vantevoren) met je constructeur een werkvloer en dan schuimbeton (licht en isolerend) laten storten. Of de andere adviezen. “

Tja, een vloer kan niet zomaar 6 cm omhoog, gezien de deuren enz. En 6 cm isolatie is daarna ook nog afwerken. Ik vermoed alles eruit.

“Nog twee tips.
* Nooit meer naar gamma, praxis en Hornbach. Kies voor internet, ecotools.nl (algemeen spullen). Marktplaats. Warmteservice, partijtjes.
* Scherp op welke kwaliteit (B-keuze is vaak prima)
* Hergebruik van materialen.
* Groot inkopen en scherp inkopen”

Bedankt voor de tips, neem ik zeker mee.

“Waarom besteden mensen veel geld aan keukens en badkamers?”
Was ik niet van plan. Keukens kun je vaak goedkoop op MP kopen, maar er zit een keuken in dus dat kan nog wel tijdje wachten, al is die echt lelijk! Maar met bovenfrees en likje verf is het al anders. Misschien hebben vrouwen meer behoefte aan gezelligheid, nestgevoel, dan mannen, of ben ik nu erg aan het generaliseren.

“Hoe is de electra, verwarming, riool?”

Electra oud, schat ik, zijn wel inbouw stopcontacten en niet opbouw. Verwarming, HR ketel niet de jongste meer.
Riool, aansluiting op riool. Had zelf graag IBA gehad, maar eigen water zuivering staat helemaal onderaan lijstje. Eerst wat geld uitspaart.


@Mees
Dak is nieuw, kozijnen niets aan opgevallen, ramen dubbel glas, behalve op de deel.

Wat vinden jullie van latteien leggen op één kant van de fundering (op staal)?

Anne,
Klinkt hardstikke goed en best weloverwogen. Heb je het huis op het oog of ben je aan het kopen (mooi moment in de markt!).

Wat reacties.

OK ik zeg het verkeerd mijn streven is niet een passiefhuis maar een lage energiehuis (liefst nulenergie…) waarbij ik materialen/toepassingen uit een passief huis wel zeer interessant vind. Ook ik heb de film gezien van de problemen met balansventilatie in Vathorst. Maar een vloer ala passiefhuis daar zie ik geen kwaad in toch? ( spreek mij tegen als je meer weet a.u.b.)

Doe ik ook; weloverwogen shoppen zonder door te slaan. Respecteer ook het huis. Dit soort huizen zijn gebouwd op ventilatie en slechte isolatie. Voorbeeld. Balken steken door muren, als je dan rucksichtlos gaat isoleren rotten die balken als appels in een composthoop.

Probeer een clubje mensen te regelen die met je mee kunnen denken

Ik wist ook niet dat de constructeur constructeur was. Het is een goede kennis van mijn schoonmoeder. Als je weet dat je een constructeur nodig hebt dan ben je al verder. Vind je niemand en ga je constructief dingen doen dan moet je inhuren. Dat valt best mee.

krijg je uberhaupt wel vergunningen zonder?

Ja sommige wel maar heb je de vergunningencheck al gedaan. Ik doe alles zonder!

heel erg lage temperatuur verwarming; eerst door de muur (muurverwarming en dan door de vloer)

LTV is muur en vloerverwarming met de bijbehorende temperaturen. Ik probeer de retourtemperatuur zoveel mogelijk te drukken (scheelt!) Door veel oppervlakte en door de leidingen eerst door de muren (35 graden) en dan door de vloer (25 graden).

Waar gebruikte je resol? En waar Pir? En is 6 cm dik voor een vloer niet weinig? Kleigrond is ook kouder dan zand, maar jij zit ook op klei toch?

Ik ben ook gestart met resol in mijn tijdelijke huis. Maar het dampdicht maken aan de binnenzijde is in een oud huis praktisch onmogelijk. Daardoor condenseert warme vochtige lucht uit het huis in de isolatie. Resol is kwetsbaar voor vocht, PIR veel minder. Pir is slechter voor het milieu. Maar als het niet werkt moet je wel.

6 cm PIR is al R 2,5. Dat is voor een vloer helemaal niet slecht.

Ik zit op het veen/ in het veen en in het grondwater.

k denk eerst aan grove klussen zoals, isolatie van vloer, muur en afhankelijk van het dakisolatie misschien nog wat er bovenop. En omdat je met wand en vloer bezig bent ook verwarming: vloer (wil nog kijken naar wand), misschien ooit een houtkachel (als Peter iets moois heeft uitgevonden. De horizontale feeder en het zien van het vuurtje vind ik al een vooruitgang. Nu nog iets anders (of omhulsel) dan de grote roestige tonnen). Die andere kachels en warmtepomp vallen buiten budget. Wil wel de vloer goed funderen op een plek waar evt ooit een kachel, massabank kan staan, hoor ook graag hoe ik die plek moet funderen. Er zit trouwens geen schoorsteen in het huis. Dit is voor mij dus niet eerste stap. Eerste stap goed isoleren en indelingsconstructie. En ik vermoed dat het budget dan volledig op is…

Als je een schoorsteen wil moet je hem in de grove fase meenemen (100 euro per meter bij HGB trading). Anders wordt het pas echt duur. Een oud huis zonder schoorsteen?
Plek van een massakachel is een vraag voor de constructeur!

Die mooie versie van de Peter wordt bij verschillende mensen gebouwd. Ik ben er zef ook mee bezig, een rocket 177 in een bell.

Tja, een vloer kan niet zomaar 6 cm omhoog, gezien de deuren enz. En 6 cm isolatie is daarna ook nog afwerken. Ik vermoed alles eruit.

Hmmm, heb je 3 cm pir overwogen en de vloer opnieuw opbouwen. En de plinten en de deuren afkorten. Kan die vloer niet blijven?

Was ik niet van plan. Keukens kun je vaak goedkoop op MP kopen, maar er zit een keuken in dus dat kan nog wel tijdje wachten, al is die echt lelijk! Maar met bovenfrees en likje verf is het al anders. Misschien hebben vrouwen meer behoefte aan gezelligheid, nestgevoel, dan mannen, of ben ik nu erg aan het generaliseren.

Ik hou als man ook heel erg van gezelligheid in het huis. Ik wil net als jij een prettige en gezellige keuken en badkamer. Punt is dat als ik mag kiezen tussen een gezellig houtvuur wat mijn huis ook verwarmt en een keuken dat ik dan allebei realiseer en allebei voor weinig (inderdaad nieuwe frontjes maken of zelf maken). Maar dat was je al van plan lees ik .

Nou ik hoop dat je er wat mee kan! Neem je tijd/ organiseer tijd voor je verbouwing!

Ritsaert

Anne,

Een oud huis uit het begin van vorige eeuw is bouwfysisch een totaal ander object dan de high-tech huizen van tegenwoordig.
Het hele concept stond vaak in direct contact met de aarde(letterlijk en figuurlijk) en was er ook op gericht om energie (warmte, koelte en licht) zoveel mogelijk aan te wenden en vocht (erg belangrijk in ons klimaat) zoveel mogelijk te weren of zo snel mogelijk af te voeren. Het was een actief gebouw, op een passieve manier.

Oude huizen presteren dan ook aanzienlijk beter dan uit allerhande U-waardeberekeningen blijkt.
Recent gemeten in Schotland en Engeland.(2011-2012) http://designbuildsource.com.au/uk-rese ... ient-think.
Werd echter al sinds de jaren '80 aangeklaagd door bouwfysici in Duitsland.
http://download.dimagb.de/docs/meier/Me ... Altbau.pdf
Laat je dus niets wijsmaken aan de hand van allerhande berekeningen !


Ook is het vaak niet zo verstandig om daar meteen alle moderne materialen en technieken tegen aan te gooien.
Je haalt enerzijds niet het rendement van de nieuwe materialen omdat je ze nauwelijks droog kan houden en aan de andere kanten gooi je vaak de voordelen van het oude systeem op die manier weg. (zonnewinsten, snelle droging, thermische massa, ...)

Om het zeer kort te stellen: moderne isolatiematerialen leiden doorgaans tot een vochttoename in alle bouwdelen.
De muren worden vochtiger, de isolatie ook. En de RV in de binnenlucht wordt vaak ook problematisch.
Als gevolg daarvan halen de 'gerenoveerde' muren helemaal de berekende U-waarden niet.
De isolatielaag isoleert véél minder en de oude muur erachter is z'n isolatiewaarde(die beter was dan gedacht !) zelfs helemaal kwijt. Daarvoor moeten ze niet eens kletsnat staan, met een toename van 8% vocht halveert al de isolatiewaarde. Vaak loop je ook nog het risico op schimmel en de bijhorende gezondheidsklachten. Koppen van houten balken beginnen al te rotten bij een vochtigheidspercentage van 20 %.
Een ander gevolg van het feit dat de isolatie-ingrepen in de verste verte niet de 'berekende' resultaten halen is dat ook de 'moderne' installaties als warmtepompen, lagetemperatuurverwarming, balansventilatie enz ook veel harder moeten werken dan waar ze voor bedoelt en gedimensioneerd waren.(op basis van de verkeerde berekeningen) Het gevolg van deze permanente 'overdrive'-stand is dat ze alles behalve zuinig zullen zijn en vaak zelfs helemaal niet voldoen.

Daarom moet je helemaal anders gaan kijken naar zo'n oud gebouw.
Waar liggen de voordelen:
-Veel charme voor degene die ervan houdt: ga je dat weggooien of achter moderne isolatie wegsteken ?
-Vaak een goede ligging, ze lagen er eerst en de eerste bewoners kozen meestal een goede plek.
-Ze zijn vaak goed georiënteerd: Woonhuis met de ramen naar het zuiden, stallen richting koude noorden en natte westen.
-De woongedeeltes zijn vaak klein en compact.
-Ze zijn vaak uit zeer degelijke materialen opgebouwd die ook goedkoop en met lokale produkten te onderhouden.
-De oude materialen zijn 100% ecologisch en gezond. Dit is wel een aandachtspunt, want vaak zijn er de laatste decennia al 'verbeteringen' aangebracht die het huis meer kwaad dan goed doen...
-Het gebouw staat er al. Het heeft daardoor al veel (bouw)energie uitgespaard. Het meest ecologische huis is het huis dat er al staat.


Waar moet je beginnen met een oud huis ?
Met de vraag: waarom wil ik dit oude huis ?
Daarna met: hoe wil ik (en andere bewoners) hier leven ? Welke activiteiten gaan er in het huis door ? Met hoeveel personen ?
En dan: is de basis van het huis gezond ? (geen vochtproblemen ? Geen zwaar achterstallig onderhoud ? Geen scheuren en verzakkingen?) Indien wel, dan van de koop afzien !
Dan welke zaken zijn nog goed en perfect bruikaar ? Welke zaken kunnen gewoon gebruikt mits een goede onderhoudsbeurt ? Begin bijvoorbeeld zeker met een goede onderhoudsbeurt van de buitenschil: ramen schilderen, goten op lekken controleren, dakpannen inspecteren, gevel tijdig verven, voegen herstellen, ...

Pas daarna kan je eens gaan kijken wat er evenueel veranderd moet.
En best met respect voor de bouwfysische eigenschappen van het oude gebouw.
Een dak is niet zo moeilijk na te isoleren.
Een modern verwarmingssysteem bespaart al snel 30%. Of een goedkopere brandstof zoals hout samen met een massakachel doen je factuur erg dalen, al moet je er dan zelf wel meer energie in steken. Een keuze.
Ook is het in een oud gebouw zeer rationeel om eens stil te staan bij de warmteverdeling. Ideaal is als je via de verwarming ook je muren zou droog kunnen houden; temperierung is daar een voorbeeld van. http://www.temperierung.net/sites/defau ... chmidt.pdf

Eventueel kan je je muren en vloeren met natuurlijke materialen verbeteren. Maar zoek dan naar een oplossing die het delicate evenwicht bewaart tussen isolatiewaarde en vochthuishouding. Die oplossingen bestaan, ze kosten amper geld, maar er wordt geen reclame voor gemaakt want er is door de industrie nauwelijks aan te verdienen.
Lichtleem,houtwol, stamplemen vloeren, stralingswarmte met lage luchttemperaturen en vooral weinig luchtverplaatsing... ( http://www.deutsche-burgen.org/pdf/nr11.pdf )

Een serre tegen de zuidgevel is ook geen slecht gedacht. Zijn er zonnewinsten, dan gaat de deur/raam tussen woning en serre open. Is de serre kouder dan de woonruimte, dan gaat de tussendeur weer dicht.

Een compact gedeelte (oude woonhuis) om je in de koudste wintermaanden terug te trekken zal veel energie besparen. Wellicht meer dan een groot geïsoleerd volume verwarmen. En dit zonder risico !

Maar de grootste energie- en geldbesparing in een oud huis is dus te halen in de ruimte tussen de oren van de bewoner.

G

@ Gandalf,
Het werd inderdaad tijd dat je met deze verdere nuancering in komt zetten. Ik ben het helemaal eens dat je een oud huis met je volle verstand moet benaderen. Zomaar vol zetten met isolatie is vragen om problemen.

Maar ik vermoed dat je onderzoeksgegevens zijn gericht op de meer Zuidelijke gebieden en op de oude huizen in het Angelsaksische. Dat zijn huizen met dikkere muren en andere constructies (uit je filmpje). Die hebben veel betere isolatiescores en zijn ook veel moeilijker te isoleren. In Midden en Noord Nederland komen die huizen eigenlijk niet voor. Hier hebben oude huizen half steens of steens muren en in 1920 komen de spouwmuren. Die spouwmuren waren vroeger voor de regulering van het vocht en eigenlijk niet voor de isolatie.

Ik denk dat Anne ook een typisch Nederlands huis heeft. Ook dan is isoleren niet makkelijk. Maar een keuze voor beperkt of niet isoleren zou ik dan niet aanraden. Warmteverlies en daarmee gepaard comfortverlies en natuurlijk het leegstromen van de portemonnee zijn onlosmakelijk verbonden aan deze huizen in hun oorspronkelijke vorm. Uiteraard moet je voor een goed oordeel wel heel goed bekijken hoe het huis in elkaar zit! En hoe het nu werkt.

Ik denk dat mijn huidige werkwijze; een isolatiescherm (met spouw naar de buitenmuur) volledig van pir platen (zonder hout of iets anders), geschrankt (overlappend)met meerdere lagen, afhankelijk van de situatie een folie, een binnenframe van hout en riet en afgewerkt met leem, voor mijn situatie, "ideaal" is;
* het pir heeft een reflectielaag tegen het riet
* het riet isoleert en is een hechtlaag voor het leem
* de leemlaag met verwarming refelecteer naar binnen tegen de reflectie van het pir
* leem heeft goede vochtregulerende eigenschappen.
De buitenmuur staat daarbij buiten de isolatie en wordt geventileerd.

Ritsaert

ritsaert snijder schreef:Maar ik vermoed dat je onderzoeksgegevens zijn gericht op de meer Zuidelijke gebieden en op de oude huizen in het Angelsaksische. Dat zijn huizen met dikkere muren en andere constructies (uit je filmpje). Die hebben veel betere isolatiescores en zijn ook veel moeilijker te isoleren.

Gegevens komen zowel van de genoemde massieve bouwwerken. Maar de zelfde bevindingen werden gemaakt in de oude, lichte houtconstructies in Scandinavië, de oude massiefhouten blokhutten in Zwitderland, Oostenrijk, Canada en de USA (vaak niet dikker dan 15cm massief hout) en vooral veel gegevens van de oude vakwerkhuizen uit Duitsland (meestal een muurdikte van minder dan 15cm).

In Midden en Noord Nederland komen die huizen eigenlijk niet voor. Hier hebben oude huizen half steens of steens muren en in 1920 komen de spouwmuren

.
Over de traditionele Nederlandse huizen (stolpboerderij en dergelijke) is geen onderzoeksliteratuur te vinden die werkelijk iets gemeten hebben. Zeer eigenaardige vaststelling voor zo'n grote markt, zo'n hot politiek item en in een omgeving waar er méér universiteiten per m² staan dan waar ook ter wereld. Maar ik heb geen aanwijzing dat de fysische wetmatigheden op deze woonvorm niet van toepassing zou zijn.

Die spouwmuren waren vroeger voor de regulering van het vocht en eigenlijk niet voor de isolatie.

Dat is de crux van de hele zaak. In ons huidige u-waarde denken hebben we isolatie en vochthuishouding volledig van elkaar losgekoppeld, terwijl het in werkelijkheid communicerende vaten zijn.

Ik denk dat mijn huidige werkwijze; een isolatiescherm (met spouw naar de buitenmuur) volledig van pir platen (zonder hout of iets anders), geschrankt (overlappend)met meerdere lagen, afhankelijk van de situatie een folie, een binnenframe van hout en riet en afgewerkt met leem "ideaal" is;
* het pir heeft een reflectielaag tegen het riet
* het riet isoleert en is een hechtlaag voor het leem
* de leemlaag met verwarming refelecteer naar binnen tegen de reflectie van het pir
* leem heeft goede vochtregulerende eigenschappen.
De buitenmuur staat daarbij buiten de isolatie en wordt geventileerd.

Ik vind het een interessant experiment, maar vind ook dat je hoog inzet met het risico om het oorspronkelijk casco onherstelbaar te beschadigen op de middellange termijn.
Vooal het houtwerk in jouw geval dat nog steeds op de intussen buitengesloten buitenschil rust. Dat is nu veel meer aan het buitenklimaat blootgesteld en ondervindt geen tempering meer van de binnentemperaturen. Kouder en natter met andere woorden. Het hout dat erin zit zal daar als eerst last van krijgen.
De buitenmuur zelf zal het trouwens ook zwaar krijgen en de beperkte dikte is dan zeker geen voordeel.
De reflectielaag in de muur is trouwens zinloos. Stralingswarmte wordt enkel gereflecteerd aan een oppervlakte. In de massa, of in lagen is er enkel sprake conductie. Eventueel tot aan het oppervlakte waar het weer omgezet wordt in straling en convectie.
De binnenmuren en balken zullen trouwens vanuit vochtoogpunt ook de isolatielaag doorbreken.
Stel (en ook dat moet nog blijken ! Enig idee hoeveel energie je huis vroeger gebruikte voor verwarming-koeling-ventilatie in pakweg 1920 ? ) dat je op deze manier 10 jaar energie bespaart en dan tot de conclusie komt dat je houtwerk onherstelbare schade heeft opgelopen? Heb je de investeringen op dat moment al terugverdiend ? En wat is de over-all winst als een eeuwenoud gebouw in een paar decennia om zeep geholpen wordt door isolatiemaatregelen ?
Ik experimenteer ook met mijn huis bij gebrek aan degelijke onderzoeken, maar neem ook geen onverantwoorde risico's en zou het nog veel minder aan anderen aanraden.


NB Spouwmuren zijn volgens mij pas vanaf WOII algemeen geworden. Bij een huis van 1920 zal dit zeer waarschijnlijk al een aanpassing betreffen uit de jaren '60-'70.
G

Gandalf

Vooal het houtwerk in jouw geval dat nog steeds op de intussen buitengesloten buitenschil rust. Dat is nu veel meer aan het buitenklimaat blootgesteld en ondervindt geen tempering meer van de binnentemperaturen. Kouder en natter met andere woorden. Het hout dat erin zit zal daar als eerst last van krijgen.

Ja ik leg daar waar mogelijk een extra stuk muurverwarming aan, meer naar achteren in het pakket. Het gaat om een deel van het huis. Ik vang de balken ook extra op in de binnenmuur, rekening houdend dat ze verotten.

De buitenmuur zelf zal het trouwens ook zwaar krijgen en de beperkte dikte is dan zeker geen voordeel.

Ja door vocht en minder verwarming. Door een stevige overstek en drainage beperk ik het vocht aanzienlijk. Het huis was een paar jaar eigenlijk niet gestookt.

De reflectielaag in de muur is trouwens zinloos. Stralingswarmte wordt enkel gereflecteerd aan een oppervlakte. In de massa, of in lagen is er enkel sprake conductie. Eventueel tot aan het oppervlakte waar het weer omgezet wordt in straling en convectie.

Zeker, maar tegen de reflectielaag zit een luchtig pakket met lucht. Als je dat goed bekijkt zie je dat het riet maar beperkt het riet aanraakt. Waarschijnlijk heel weinig conductie. De convectie wordt net geremd door het riet. Zou me niet verbazen als het werkt.

De binnenmuren en balken zullen trouwens vanuit vochtoogpunt ook de isolatielaag doorbreken.

Klopt, ik stuur op een droog huis.

Warmteverlies was echt schikbarend!

Ik experimenteer ook met mijn huis bij gebrek aan degelijke onderzoeken, maar neem ook geen onverantwoorde risico's en zou het nog veel minder aan anderen aanraden.

Goede aanvulling! Anne maakt zelf haar keuzes! Ik weet oprecht geen betere variant voor een Nederlands huis van voor WOII. Maar het is een moeizaam verhaal. Maar niet isoleren? Dat raad jij haar dus aan?

Gandalf voor de goede orde ik ben je diep dankbaar voor je kritische meedenken!

Tot slot, ik ga sowieso de boel monitoren!


Ritsaert

Rits,

Kritisch zijn is een makkelijke positie in deze.
Ik waardeer het wel dat je alternatieven exploreert. Heb je in het verleden ook al gewaarschuwd, dus je weet wellicht hoe en waarom je ze neemt. Dat is voor mij OK, maar voor de buitenwereld zou je dus enkele jaren moeten wachten voordat men de conclusie kan trekken dat dit de te volgen weg is.

Voor de meelezers zet ik nog even de pijnpunten bij je antwoorden:

Ja ik leg daar waar mogelijk een extra stuk muurverwarming aan, meer naar achteren in het pakket. Het gaat om een deel van het huis. Ik vang de balken ook extra op in de binnenmuur, rekening houdend dat ze verotten.

Als ze beginnen te rotten, ook een klein stuk, zal dit schimmels en ongedierte aantrekken. Die zullen ook de goede delen verder aantasten.
De oplossing met de muurverwarming rond de balkkoppen is een gok: of hij houdt het droog (=goed) of hij crëëert een vochtig én warm klimaat (= nog erger). Het probleem is namelijk niet enkel warmte, het opgewarmde vocht moet ook tijdig weggeraken.

Ja door vocht en minder verwarming. Door een stevige overstek en drainage beperk ik het vocht aanzienlijk.

Slagregen beperk je(vooral invloed op het westen). Maar dampdiffusie (zowel winterse als zomers) beperk je er niet mee. Ook zal het buitenblad meer oppervlaktecondens verzamelen omdat de nachtdauw er op neer zal slaan. Dat kan ook leiden tot overmatige algengroei. Dan komen de verven met biocides weer in beeld ...

Het huis was een paar jaar eigenlijk niet gestookt.

Ook geen noemenswaardige DeltaT tussen binnen en buiten in dat geval, dus ook geen dampstromen in de muren.

Zeker, maar tegen de reflectielaag zit een luchtig pakket met lucht. Als je dat goed bekijkt zie je dat het riet maar beperkt het riet aanraakt. Waarschijnlijk heel weinig conductie. De convectie wordt net geremd door het riet. Zou me niet verbazen als het werkt.

Lucht is inderdaad hetgeen isolatiemateriaal doet isoleren. Dat zal werken. Zo er al straling in de luchtkamers van een isolatiemateriaal ontstaat, is het niet deze straling die men bedoelt tegen te houden van een warmtebron in de kamer. Bovendien zijn de luchtkamers in het riet en het omliggende riet op ongeveer dezelfde temperatuur, die stralen dus (zelfs op deze microscopische schaal) niet naar elkaar want ze zijn in een evenwichtsstoestand.

De binnenmuren en balken zullen trouwens vanuit vochtoogpunt ook de isolatielaag doorbreken.

Klopt, ik stuur op een droog huis.

Een vochtsensor in elke balk ?

Warmteverlies was echt schikbarend!

Iets gemeten ? Hoe gemeten ? Welke ruimtes ? Welke soort verwarming ? Hoelang gemeten?
Of gewoon laten berekenen en daar deze conclusie uit getrokken ?

Anne maakt zelf haar keuzes! Ik weet oprecht geen betere variant voor een Nederlands huis van voor WOII. Maar het is een moeizaam verhaal. Maar niet isoleren? Dat raad jij haar dus aan?

Inderdaad. Isoleren zoals de gewone burger dat begrijpt, daar moet je direct van afstappen bij een oud huis.
1.Kijk eerst naar het gebruik. Probeer daar eerst te rationaliseren naar het te verwarmen volume: compartimenteren (eventueel naargelang seizoen)
2.Zorg dat het gebouw in goede staat van onderhoud is.
3.Bekijk dan pas de (eventuele)energetische optimalisatie. Dat zal een evenwichtsoefening worden tussen (winter-)warmte-(zomer-)koelte-vochthuishouding-verwarmingssysteem. En allerbelangrijkste: bekijk deze 4 zaken als één geheel !
Nogmaals: als één geheel !
Wellicht wordt het dan iets als matig isoleren daar waar de muren te dun zijn tot een (beperkte)dikte die geen overmatige hoeveelheid condens genereert. Ook het materiaal zal best kapillair van structuur zijn zodat water in de constructie naar het oppervlakte kan migreren en daar verdampen.
Water in vloeibare vorm dat in je constructie geraakt wordt daarbinnen nooit meer vanzelf damp (tenzij de muur 100°C wordt ...) Enkel aan het oppervlakte kan water bij lage temperaturen verdampen door het verschil in RV met de lucht. Dus dampremmen en niet-capilaire isolatiematerialen laten het water niet meer ontsnappen. Dit leidt tot langzame opstapeling van vocht.
De vochtrisico's in de muur dalen ook als de muren gelijkmatig warm blijven. Ook een lage binnenluchttemperatuur draagt bij aan het beperken van de risico's. Dus als je geld uitgeeft aan verwarming doe je dat met deze 2 zaken in het achterhoofd.
De kapillair aktieve isolatiematerialen zijn maar matige isolatoren, maar hebben wel een redelijke thermische massa. Dat maakt dat de muur als één geheel blijft werken en het in de zomer ook koel blijft zonder aktieve koeling. (=sterke punten niet weggooien)


Voor de lichte Nederlandse constructies (veen, polders, ...)was ik wel ooit een redelijk voorbeeld tegengekomen en intussen teruggevonden: http://www.polderhuis.org/duurzaamrenoveren.html

G

Ha die Gandalf!
Ik denk dat ik je zelf het Polderhuis heb aangedragen

http://www.ecologieforum.eu/viewtopic.p ... uis#p28330

. Ik denk te zien dat je steeds meer gaat voelen voor die oplossing.

Ik heb toen nog met Bram van het Polderhuis gemaild. Het lukte toen niet om de meetgegevens (uit de muren) goed te verwerken en te analyseren. Dat is nog steeds niet gelukt. Het is dus een experiment zonder meetresultaten. Ik zal hem een mailtje sturen of hij een stukje op het forum wil zetten.

filosofie is:
Het architectenbureau KBNG (voorheen MYJ) heeft het concept WarmBouwen aan de wereld prijs gegeven. Een techniek die lijkt op het concept dat in het Polderhuis is toegepast: niet zoeken naar maximale isolatie, maar zoeken naar accumulatie van warmte. Zij koppelen een bron aan een warmtemuur, en accumuleren warmte van de mensen in een pand.

Ik zelf zou het omdraaien; beoordeel een oud huis zorgvuldig en maak dan een keuze:
* met beleid en verstand en monitoren isoleren
* minimaal isoleren (slechts wandtempuratie).
Ik geloof overigens niet dat je met een traditioneel gemetseld huis zonder isolatie je warmteverlies kan beperken. Maar je kan het wel voor het comfort en stookkosten enigszins corrigeren.

Nog even wat reacties

De oplossing met de muurverwarming rond de balkkoppen is een gok: of hij houdt het droog (=goed) of hij crëëert een vochtig én warm klimaat (= nog erger). Het probleem is namelijk niet enkel warmte, het opgewarmde vocht moet ook tijdig weggeraken.

Ik ga ook in de muur ventileren. De balkenkoppen zijn visueel te inspecteren en zitten in het zicht.

Slagregen beperk je(vooral invloed op het westen). Maar dampdiffusie (zowel winterse als zomers) beperk je er niet mee. Ook zal het buitenblad meer oppervlaktecondens verzamelen omdat de nachtdauw er op neer zal slaan. Dat kan ook leiden tot overmatige algengroei. Dan komen de verven met biocides weer in beeld ...

Beperken van vocht, monitoren van vocht en desnoods mechanisch ventileren. Probleem is het wel!

Zo er al straling in de luchtkamers van een isolatiemateriaal ontstaat, is het niet deze straling die men bedoelt tegen te houden van een warmtebron in de kamer. Bovendien zijn de luchtkamers in het riet en het omliggende riet op ongeveer dezelfde temperatuur, die stralen dus (zelfs op deze microscopische schaal) niet naar elkaar want ze zijn in een evenwichtsstoestand.

Oke, ik heb aan de binnenzijde een plak leem met muurverwarming. Die gaat naar binnen en buiten stralen. Aan de binnenzijde zit een lucht laag met riet en dan de reflectiefolie. Mijn idee is dat de reflectiefolie de straling terugkaatst naar het leem. Maar dit werkt dus niet?

Het waaide binnen even hard als buiten! Ik heb 2 keer ondanks een brandende kachel op zolder een zelfde temperatuur gemeten als buiten. Soms scheelde het 1 of 2 graden.

Mijn conclusie, isoleren is sowieso riskant en in sommige gevallen (oude huizen) af te raden. Is afhankelijk van de bouw en de materialen. Als het niet haalbaar is de Gandalf oplossing de beste oplossing. Als het wel haalbaar is dan heel goed je huiswerk doen en zorgvuldig uitvoeren. Vochtigheid meten in de muur is een aanrader. Een aannemer op de isolatie zetten is ook riskant!

Ritsaert

@Anne,

De verschillende aannemers bij wie ik heb geinformeerd werken meestal met hun standaard materialen, daar ben ik nooit veel wijzer van geworden

Verlang je van een aannemer een ingenieur die op de hoogte is van de laatse trend's op dit gebied.
Een open minded aannemer die is hard too find.....

Maar ze zijn er ongetwijfeld, goed zoeken binnen de nederlandse grenzen...... Ze zijn er ongetwijfeld.
Na de verbouwing wil ik graag van je weten of alles naar je zin is uitgevoerd en hoe het huis aanvoeld,
daar kan iedereen weer van leren en zijn conculies uit trekken.

T.z.t. heb je voor jezelf ook een lijstje met do's en don'ts, beslissingen die achteraf tegen vallen wil ik dan ook graag weten,
beslissingen die achteraf meevallen, zou ik dan ook graag willen weten.

Veel succes toegewenst alvast..., ook namens het forum...