Haha, helemaal geweldig! En iedereen heeft gelijk. Laat dat nou ook eens mogelijk zijn in een forum:-)
De term clay in het Engels maakt het ook nog lastiger, en ga dat gesprek eens aan met een andere (Engels sprekende want ik spreek geen Arabisch of Marokkaans:-) specialist: de Marokkaanse Hamam bouwer, dan wordt je helemaal gek...Het Duitse plaatje van Gerard is ook heel mooi, daarin zit een prachtige verhouding tussen alle onderdelen en weer allemaal andere termen. Mijn Duits is erg goed en ik heb toch samen met een Duitse leembouwer de ene na de andere les geleerd tijdens het bouwen van een strobalenhuis. Zelfs met onze Nederlands sprekende zuiderburen, krijg je nog vergissingen als je niet duidelijk met het spul in de hand, met elkaar afspreekt wat wat is en hoe we het benoemen.
Eén ding is duidelijk, als je de worst en waterproef doet, ben je in ieder geval zeker dat het goedje waar je mee werkt lijm en bindkracht heeft en hoeveel van wat er in zit, zodat je een mengsel kunt maken wat we naargelang de samenstelling, leemstuc, stampleem, Cob, dirtcob of zelfs dirtcrete kunnen noemen. De isolerende laag eromheen (de oven dan) is hetzelfde spul maar dan met heel veel stro en de waterwerende afwerklaag, indien met kalk gemengd maar zonder stro, kalkleemstuc.
Van een Gambiaanse jongen heb ik geleerd hoe je in de verste hoeken en gaten van het plafond en aangrenzende kozijnen en balken, een prachtige, goed hechtende laag leem krijgt, zelfs op droog stro of kippengaas: stevige ballen maken en smijten maar, zo hard je kunt. Als je leemstuc dan te droog is, krijg je alles weer terug in kleine brokjes en is het te nat, zit je zelf helemaal onder.(en degene die naast je staan:-)
Een andere manier is ballen vormen van je mengsel, zo groot als een tennisbal, en deze van een meter hoogte op de grond laten vallen. Breken in 2,3 of vier stukken is goed, helemaal uit elkaar: te droog of te weinig leem, geen brokken te nat of teveel leem. De test die Ritsaert aandraagt is ook een hele mooie, alhoewel ik 'm weinig zie gebruiken. Maak met 7 latten een raamwerkje, 5 naast elkaar met 5-10cm ruimte, de kopse kanten gebruiken om er een frame van te maken. Smeer de eerste rij vol met het ongemengde materiaal, de tweede 1:1 met zand, de derde 1:2, en de volgende 1:3. Afstrijken en laten drogen. De eerste zonder scheuren is de juiste verhouding voor het basismengsel.
Overal in de wereld staan lemen huizen en bouwsels, soms van enkele honderden jaren oud. Een gevlochten wilgentenen mat in leem, is na 50 jaar kei en kei hard, lijkt wel hardhout. In Duitsland zijn de vakwerkhuizen de prachtigste voorbeelden en geen enkel leemrecept van de mensen die ze in onderhoud hebben, is hetzelfde. Er zijn altijd wel trucjes, mengseltjes en vooral mooie verhalen. Wil je geen afdak boven je oven? Ook goed, moet je alleen elk jaar iets meer onderhoud doen. Meer dan een uur heb je niet nodig om de waterschade te herstellen, waar hebben we het over? Het hangt er maar van af, wat voor spul je je handen op kan leggen. Mijn vulmateriaal komt onder mijn huis vandaan, is al 30 jaar niemand aan geweest, 80 cm tuinbouwgrond op een zandplaat van 4 meter diep. Ik heb het 1:1:3 gemengd met respectievelijk zuivere leem en zand. In de schudproef is het mooie terracottakleurtje nog maar als een vaag streepje te herkennen. Opgedroogd in mijn warmtebank kan ik er op springen zonder dat het een krimp geeft. Ik heb nog geen krimpscheuren, maar zelfs als ze nu nog komen, heb ik daar geen moeite meer mee.
Ger van Haarlem, een goede vriend van mij, heeft mij ontzettend veel over leem geleerd. Eén van die dingen was inderdaad zoals DJ terecht aangeeft, laat het gewoon in water staan. Als je dat dagen of zelfs weken van tevoren doet, hoef je er alleen zo nu en dan eens doorheen te roeren met een menger, dan hoef je zelfs niet hard meer te werken om het zand door de leempap heen te mengen. Of om er een strobaal mee in te soppen, eerst 1 korte kant, dan op de bodem laten zakken, optillen en op zijn plek leggen, volgende baal, volgende laag. Hetzelfde geld voor leemstenen die je op elkaar plakt met leempap. Is het leem van de juiste samenstelling, dan til je zo een stapel van 5 grote leemstenen aan elkaar op. Dat krijg je met bakstenen en cementmortel niet voor elkaar. Of een brok die zo aan je hand plakt, dat je moeite moet doen om het er van af te schudden.
Dus Kockie, antwoord is volledig ja, het ligt vaak aan de bouwmeester en waar die het weer vandaan heeft. Ik heb in ieder geval geleerd, dat de simpele proefjes, je bijna met aan zekerheid aangrenzende waarschijnlijkheid, een goede bouwleem leveren die doet wat ie doen moet. In 1 van haar filmpjes, wijst zij ook op het grof zeven van het materiaal, dat vind ik zo vanzelfsprekend, dat ik er niet eens meer heb gedacht. Ik zal ook nog een raam met kippengaas meenemen voor dat doel. Ik heb ook nog een paar potten met kleurstoffen, zodat we er een esthetisch geheel van kunnen maken...
. Maar dan heb je wel de drie grondstoffen nodig; silt, leem en klei. Klei alleen plakt natuurlijk wel maar gaat te veel krimpen en scheuren. De drie onderdelen in de juiste verhoudingen geven een vrij sterk en scheurloos geheel.
Het ziet er hier buiten akelig hard uit. Ik zal zo eens proberen om een schop in de grond te steken...